Phiên chợ sinh ra từ đời sống nông nghiệp

Có những phiên chợ không sinh ra để mua bán cho đủ đầy mà để con người tìm về với niềm tin, với may mắn và sự bình an đầu năm mới. Chợ Viềng – phiên chợ chỉ họp đúng một lần trong năm ở vùng quê Vụ Bản, Nam Định (cũ), nay là xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình– là một nơi như thế.

Trải qua hàng trăm năm, lễ hội Chợ Viềng không chỉ còn là sinh hoạt cộng đồng mà đã trở thành một mạch nguồn văn hoá, nuôi dưỡng đạo lý sống, tinh thần hướng thiện và ý thức giữ gìn truyền thống cho các thế hệ người Việt.

Từ rất sớm người dân mọi nơi đã chợ Viềng du xuân, mua bán.

Nếu ai hỏi Chợ Viềng họp vào lúc nào, người dân quê thường cười hiền mà đáp: “Chợ họp lúc trời còn tối, tan khi trời vừa hửng sáng.”

Phiên chợ bắt đầu từ đầu giờ tý (23h) đêm mùng 7, kéo dài đến rạng sáng mùng 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm trong thời khắc giao hòa giữa cũ và mới.

Tâm lý của người đi phiên chợ đầu năm chỉ mang theo một tâm trạng là tìm cho mình sự bình an, cầu làm ăn thuận lợi và gia đình êm ấm.

Vùng đất Vụ Bản xưa nằm trong vùng Nam Sơn Hạ là nơi đồng tráng nước trong, cư dân nơi đây sống chủ yếu bằng nghề nông nghiệp và chài lứoi.

Các nông cụ, đồ chài lưới được bày bán với nét đặc trưng của vùng chiêm trũng

Sau Tết, trước khi bước vào một vụ mùa mới, người dân cần sửa sang nông cụ, chài lứoi sắm thêm cây cối, đồ đạc phục vụ cho cho vụ Đông - Xuân.

Vì vậy chợ Viêngf ra đời từ những nhu cầu thiết yếu đó, các cụ cao niên cho biết, thưở ban đầu đơn sơ, mộc mạc, người bán nhưng gì mình có và người mua những gì mình cần, lâu dần trở thành lệ và suốt hàng trăm năm qua Lễ hội Chợ Viềng đã trở thành nét văn hoá, món ăn tinh thần không chỉ của người dân nơi đây, vùng lân cận mà còn in sâu và tâm trí người Việt.

Cây cảnh là mặt hàng không thể thiếu tại chợ Viềng.

Chợ Viềng không chỉ là nơi trao đổi vật dụng mà trở thành một không gian văn hoá tổng hòa: có mua bán, có tín ngưỡng, có hội hè, có gặp gỡ và có sự chia sẻ, giao thoa giữa các thế hệ với nhâu.

Đồ đồng cổ, giả cổ cũng được bày bán với nhiều mẫu mã phong phú.

Điều đáng lưu tâm ở đây, với những người đến Chợ Viếng thường có một tâm lý rất đơn giản, mua một món đồ là mua lấy cái may.

Vì thế, chuyện mặc cả vốn quen thuộc ở các chợ quê gần như không tồn tại.

Người bán vui vẻ, người mua nhẹ nhàng. Đắt rẻ không còn là điều quan trọng, bởi thứ người ta muốn mang về là cảm giác hoan hỷ, yên lòng cho một năm vạn sự may mắn, hanh thông...

Bò Viềng là món ăn đặc sản khi đến chợ Viềng.

Ý nghĩa sâu săc "Mua may, bán rủi" và gắn liền với không gian tâm linh

Quan niệm của người xưa, Chợ Viềng là nơi “mua may, bán rủi” – một triết lý sống rất đơn sơn rất thuần Việt. Người bán tin rằng, bán đi một món đồ đầu năm là bán đi những điều không may của năm cũ.

Người mua tin rằng, mang về một vật nhỏ từ chợ là rước lộc, rước phúc về nhà.

Phủ Dầy, nơi thờ Mẫu Liễu Hạnh gắn liền với lễ hội chợ Viềng.

Những thứ được bày bán cũng gán liền với cuộc sống đời thường từ: cuốc, xẻng, liềm; cây cảnh nhỏ; nồi niêu, đồ gốm, đồ thủ công mỹ nghệ....thậm chí là những vật cũ, đồ cổ. Tâm trạng của người mua được một món đồ ở Chợ Viềng rất vui và nang niu, chất chứa hy vọng và niềm tin.

Khách thập phương về với chợ Viềng bời nơi đây còn gắn liền với nét tâm linh đạo mẫu.

Điều mà khách thập phương đổ về Chợ Viềng không chỉ đơn gian là mua cho mình một món đồ có ý nghĩa mà hơn thế nữa mọi người về đây để thắp nén tâm nhang lên Mẫu Liễu Hạnh.

Bởi lẽ, bên cạnh CHợ Viềng là quần thể di tích Phủ Dầy – trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu nổi tiếng của vùng đất Nam Định.

Phủ Dầy, trung tâm tín ngưỡng thờ mẫu.

Trong dòng người đi chợ, không khó để bắt gặp những cụ già tay lần tràng hạt, những gia đình dắt theo con nhỏ, hay những người trẻ lặng lẽ xin một cành lộc đầu năm.

Tín ngưỡng ở Chợ Viềng không mang màu sắc phô trương, mà thấm vào đời sống rất tự nhiên, như tìm về với cội nguồn

Qua bao thăng trầm của thời cuộc, từ hàng trăm năm cho đến hiện nay, Chợ Viềng vẫn giữ được hồn cốt vốn có, mỗi năm chỉ có một phiên, chỉ rạng sáng mủng 7 và tan chợ vào ngày mùng 8 tháng Giêng hàng năm, nhưng phiên chợ "đặc biệt" này để lại cho những ai tham dự nhiều điều hoan hỷ hanh thống suốt cả một năm dài.

Chợ Viềng không chỉ là một điểm đến du xuân mà còn là nét văn hoá truyền thống về một dân tộc phát triển từ nền văn minh lúa nước.

Về với Chợ Viềng là về cội nguồn, về lối sống biết đủ, về với những giá trị không thể định lượng và biết tin vào điều trân quý.