Tin90p.com - CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH - SUY NGẪM TỪ NHỮNG BÀI HỌC CỦA ÔNG CHA TA
Đăng lúc: 2026-05-26 09:42:00
|
Bởi: admin
|
Lượt xem: 5
|
Chuyên mục: Tinh hoa nghề Việt
Việc xây dựng một nền hành chính hiệu quả, một bộ máy công quyền liêm chính và một xã hội thái bình, thịnh trị không chỉ là vấn đề của xã hội hiện đại mà đã là nỗi trăn trở của biết bao thế hệ cha ông ta. Đó không phải là những ý tưởng, khái niệm cao siêu, chỉ xuất hiện trong thời hiện đại, mà là một dòng chảy ngầm mãnh liệt, bền bỉ được kết tinh trong từng “tờ sớ, tờ khải, bản điều trần” gửi đến các đấng quân vương các vương triều. Cuốn sách “Những kế sách xây dựng đất nước của cha ông ta” do PGS.TS. Bùi Xuân Đính biên soạn không chỉ là công trình khảo cứu lịch sử, mà còn là một cánh cửa mở về quá khứ, để các thế hệ hôm nay có thể lắng nghe tiếng vọng của ngàn xưa. Nội dung cuốn sách cho thấy, cải cách hành chính chưa bao giờ là một con đường dễ dàng, nhưng luôn là con đường tất yếu để một dân tộc vươn lên. Hơn 60 kế sách được tập hợp trong cuốn sách, trải dài từ thời Trần cho đến những năm cuối thế kỷ XIX, chính là hơn 60 minh chứng hùng hồn cho trí tuệ, lòng dũng cảm và trên hết là tấm lòng vì nước, vì dân, tinh thần trách nhiệm vô bờ bến với vận mệnh non sông của các bậc tiền nhân. “Ôn cố tri tân” - hiểu xưa để ngẫm nay, hành trình ngược về quá khứ này chính là để tìm kiếm những kinh nghiệm quý báu, soi rọi cho con đường chúng ta đang đi.
Cải cách bắt nguồn từ một chữ “Tâm” Điều đầu tiên và cũng là sâu sắc nhất mà những trang sách này nhắc nhở chúng ta, đó là mọi cuộc cải cách chân chính đều phải bắt nguồn từ một chữ “Tâm” - cái tâm với dân, với nước. Lịch sử hàng ngàn năm của chế độ phong kiến độc lập, tự chủ ở Việt Nam đã chứng minh một quy luật sắt đá: “thế nước thịnh hay suy, mạnh hay yếu phụ thuộc phần lớn vào đường lối trị nước của các bậc vua chúa, vào đội ngũ quan lại triều đình”. Sự thịnh suy đó không nằm ở thành cao hào sâu, hay những kho bạc đầy ắp, mà nằm ở việc những người cầm quyền có thực sự “chăm lo cho cuộc sống của nhân dân” hay không. Những vị quan lại, văn thân, sĩ phu được nhắc đến trong cuốn sách không phải là những cỗ máy hành chính vô cảm. Họ là “bộ phận trí thức tiến bộ, giàu lòng yêu nước, thương dân, tâm huyết, có tinh thần trách nhiệm cao với dân, với nước”. Họ chủ động dâng kế sách không phải vì mưu cầu bổng lộc hay danh vọng cá nhân, mà vì một mục đích tối thượng: “làm cho dân được giàu, nước được mạnh trong thời bình”, và để “canh tân đất nước, khả dĩ đủ lực lượng đánh bại giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc trong thời loạn”. Cái tâm ấy thể hiện ở sự nhạy bén trước những vấn đề của thời cuộc. Họ không chờ đến lúc triều đình mục ruỗng, lòng dân oán thán mới lên tiếng. Họ là những người “thấy trước”, “nghĩ trước”, dám nhìn thẳng vào những yếu kém, những bất cập trong bộ máy công quyền, đội ngũ quan lại, trong chính sách thuế khóa, trong việc cai trị ở các địa phương. Những “lời can ngăn vua chúa” đôi khi gay gắt, thẳng thắn, có thể khiến họ đối mặt với sự hiểm nguy, nhưng nó xuất phát từ một niềm tin rằng im lặng trước cái sai, cái xấu chính là có tội với xã tắc. Bài học kinh nghiệm đầu tiên và sâu sắc nhất cho nền hành chính hôm nay chính là đây. Một công chức, một nhà hoạch định chính sách, một người lãnh đạo có thể có tài năng xuất chúng, có kiến thức uyên bác, nhưng nếu thiếu đi một trái tim nóng và một tinh thần trách nhiệm vì dân, mọi cải cách sẽ chỉ là những câu chữ sáo rỗng trên giấy. Cải cách hành chính không phải là “công việc”, nó phải là “sứ mệnh”. Đó là sứ mệnh phụng sự nhân dân, phụng sự Tổ quốc. Chỉ khi nào mỗi người trong bộ máy công quyền đều thấm nhuần được điều đó, xem nỗi lo của dân là nỗi lo của mình, xem sự phát triển của đất nước là mục tiêu cao nhất của mình, thì khi đó, guồng máy hành chính mới thực sự chuyển động vì lợi ích chung. Từ những vấn đề vĩ mô đến nỗi âu lo thường nhật của dân Một lầm tưởng phổ biến là cải cách hành chính chỉ là những chuyện “đao to búa lớn”, những thay đổi về cơ cấu tổ chức bộ máy, những dự luật mang tầm quốc gia. Tuy nhiên, cuốn sách của tác giả Bùi Xuân Đính đã mang đến một góc nhìn hoàn toàn khác, một bài học vô cùng thực tiễn. Những kế sách của cha ông ta không chỉ đề cập tới “những vấn đề quan trọng của đất nước”, mà còn đi sâu vào “những khía cạnh thường nhật của đời sống nhân dân”. Đây chính là điểm đặc sắc và giá trị nhất. Nó cho thấy tầm nhìn của các nhà cải cách thời xưa không hề xa rời thực tế. Họ hiểu rằng, sự hùng mạnh của một quốc gia được xây nên từ sự ấm no, hạnh phúc của từng người dân. Một chính sách dù có mỹ miều đến đâu mà không giải quyết được những vấn đề thiết thực của cuộc sống thì cũng là vô nghĩa. Phần lớn các kế sách được giới thiệu trong sách “chỉ bàn đến những lĩnh vực nhỏ của các ngành, hoặc liên quan đến một hai địa phương, nhưng nội dung rất thiết thực và vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay”. Đó có thể là một tờ khải xin giảm tô thuế cho một vùng quê vừa bị thiên tai. Đó có thể là một bản điều trần về việc sửa đổi luật lệ để người dân bớt bị phiền nhiễu, quan lại bớt cửa quyền hạch sách. Đó cũng có thể là một sáng kiến về việc khơi thông kênh mương, phát triển nông nghiệp ở một địa phương cụ thể, thậm chí có việc tưởng như “rất nhỏ”, nhưng lại rất hệ trọng đối với sản xuất nông nghiệp như việc điều nhân công vào chính vụ sản xuất. Giá trị của những kế sách này không nằm ở quy mô, mà nằm ở tính “thiết thực” và “hiệu quả” của chúng. Ngày nay, chúng ta đang nỗ lực cải cách thủ tục hành chính, xây dựng chính phủ điện tử, thực hiện cơ chế một cửa... Tất cả đều nhằm mục tiêu cao cả là phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Bài học từ cha ông nhắc nhở chúng ta rằng, trong quá trình đó, đừng bao giờ quên lắng nghe tiếng nói từ cơ sở. Một quy trình được “số hóa” nhưng vẫn phức tạp, một chính sách ban hành ở cấp trung ương nhưng lại không phù hợp với thực tiễn địa phương, đều là những biểu hiện của sự xa rời thực tế. Sự thành công của cải cách hành chính được đo lường không phải bằng số lượng văn bản được ban hành, mà bằng sự hài lòng của người dân. Nó được đo bằng thời gian một doanh nghiệp phải bỏ ra để xin một giấy phép, bằng sự minh bạch khi người dân đi làm một thủ tục đất đai, bằng sự công bằng khi một người yếu thế tìm đến sự bảo vệ của pháp luật. Những việc “tưởng chừng là nhỏ” đó chính là thước đo chính xác nhất cho hiệu quả của cả một nền hành chính. Trọng dụng người tài và tiếng nói phản biện Lịch sử cũng cho thấy, không phải vị vua nào, triều đại nào cũng sẵn lòng lắng nghe những lời thẳng thắn. Nhưng vào thời gian thịnh trị của các triều đại Lý, Trần, Lê sơ đều có một điểm chung: biết lắng nghe và trọng dụng người tài, không phân biệt xuất thân, không ngại những ý kiến trái chiều. Cuốn sách “Những kế sách xây dựng đất nước của cha ông ta” đã làm một việc vô cùng ý nghĩa khi không chỉ tập trung vào “nhiều vị quan từng nổi tiếng trên vũ đài lịch sử Việt Nam”, mà còn chú trọng phản ánh kế sách của “một bộ phận đông đảo các vị quan lại mà tên tuổi, sự nghiệp, tài năng chưa được nhiều người biết đến”. Điều này mang một thông điệp sâu sắc: trí tuệ và tâm huyết cống hiến không phải là “độc quyền” của một vài cá nhân kiệt xuất. Nó tồn tại trong cả một đội ngũ quan lại, sĩ phu ở mọi cấp, mọi ngành. Vấn đề là nhà cầm quyền có tạo ra một cơ chế để những trí tuệ đó được phát huy, để những tiếng nói tâm huyết đó được lắng nghe và ghi nhận hay không. Những tờ sớ, tờ khải, lời tâu chính là những kênh “phản biện xã hội” sơ khai nhưng vô cùng hiệu quả của thời phong kiến. Nó là diễn đàn để các vị quan bày tỏ quan điểm, kiến giải của mình về đường lối trị nước. Một triều đình biết lắng nghe những lời can gián, dù là khó nghe nhất, là một triều đình sáng suốt. Một triều đình trù dập những người dám nói thẳng, nói thật, là một triều đình đang trên đường suy vong. Bài học này vẫn còn nóng hổi tính thời sự. Trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay, việc phát huy dân chủ, lắng nghe ý kiến đóng góp, phản biện của các chuyên gia, các nhà khoa học và các tầng lớp nhân dân là yếu tố sống còn. Cải cách hành chính không thể là một quá trình khép kín, duy ý chí từ trên xuống. Nó cần những bộ óc mẫn tuệ, những trái tim nhiệt thành cùng chung tay góp sức. Cần có cơ chế để bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám nói thẳng, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Lịch sử thường chỉ ghi danh những người có vị trí cao trong xã hội, những người nổi tiếng. Nhưng để có được một nền hành chính hiệu quả, cần sự đóng góp thầm lặng của hàng ngàn, hàng vạn con người ở những vị trí bình thường nhất. Việc ghi nhận, tôn vinh và tạo điều kiện cho họ phát huy năng lực cũng chính là một nội dung quan trọng của cải cách chế độ công vụ, công chức. Bài học về tư duy Hơn sáu thế kỷ đã trôi qua kể từ những tờ sớ đầu tiên được ghi lại trong cuốn sách “Những kế sách xây dựng đất nước của cha ông ta”, đất nước đã trải qua bao cuộc bể dâu. Thể chế chính trị đã thay đổi, đời sống xã hội đã có những bước tiến vượt bậc. Nhưng những giá trị cốt lõi mà cha ông ta gửi gắm trong từng kế sách trị quốc an dân vẫn còn vẹn nguyên. Đó là tinh thần lấy dân làm gốc, là trách nhiệm với non sông xã tắc, là sự dũng cảm nói lên sự thật và không ngừng đổi mới để thích ứng với thời cuộc. Cuốn sách “Những kế sách xây dựng đất nước của cha ông ta” không phải là một cuốn cẩm nang đưa ra những giải pháp sẵn có cho các vấn đề ngày hôm nay. Không một ai có thể áp dụng máy móc kinh nghiệm của thế kỷ XIV cho thế kỷ XXI. Nhưng nó là một nguồn tư liệu quý giá, một “tài liệu tham khảo có giá trị đối với các nhà hoạch định chính sách, các nhà khoa học”. Nó cho chúng ta những bài học về tư duy. Tư duy đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Tư duy cải cách một cách thực chất, bắt đầu từ những vấn đề nhỏ nhất, thiết thực nhất. Tư duy trọng dụng nhân tài và khuyến khích tiếng nói thẳng thắn. Hành trình cải cách hành chính của chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Nhìn lại quá khứ, chúng ta có quyền tự hào rằng, khát vọng về một nền quản trị quốc gia hiệu quả, vì dân đã chảy trong huyết mạch của dân tộc này từ hàng ngàn năm. Tiếng vọng từ những tờ sớ, những bản điều trần của cha ông vẫn đang vang lên, nhắc nhở thế hệ hôm nay về sứ mệnh: tiếp tục viết nên những trang sử mới trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đó chính là cách tốt nhất để chúng ta kế thừa và phát huy di sản vô giá mà cha ông đã để lại. |
