Để hạt cà phê đáp ứng yêu cầu thị trường

Là vùng cà phê trọng điểm của Việt Nam, tỉnh Lâm Đồng không chỉ dẫn đầu về diện tích và sản lượng mà đang từng bước khẳng định thương hiệu cà phê chất lượng cao, bền vững, có chỉ dẫn địa lý được quốc tế công nhận.

Sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính, tỉnh Lâm Đồng hiện có diện tích trồng cà phê lên tới 327.000 ha, sản lượng đạt trên 1 triệu tấn mỗi năm, chiếm hơn 50% tổng sản lượng cà phê Việt Nam.

Đây là vùng cà phê có quy mô lớn nhất cả nước và là một trong những khu vực được thiên nhiên ưu đãi cho cây cà phê phát triển: độ cao từ 700–2.200 m so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ quanh năm, đất đỏ bazan màu mỡ, cùng nguồn nước dồi dào.

Lâm Đồng hiện có diện tích trồng cà phê lên tới 327.000 ha.

Cùng với lợi thế về quy mô, ngành cà phê Lâm Đồng đang từng bước chuyển từ phát triển theo sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị. Nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã đầu tư vùng nguyên liệu, phát triển cà phê đặc sản, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về sản xuất bền vững, truy xuất nguồn gốc, chống mất rừng.

Tuy nhiên, tiềm năng lớn về diện tích và sản lượng vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành giá trị gia tăng. Cà phê còn được tiêu thụ nhiều dưới dạng nguyên liệu; liên kết giữa doanh nghiệp và người sản xuất chưa thật sự bền chặt; năng lực tổ chức nguồn cung, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu vẫn còn những hạn chế. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng, môi trường và trách nhiệm xã hội.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong toàn chuỗi. Một tổ chức đại diện hoạt động hiệu quả có thể trở thành cầu nối trong phổ biến chính sách, hỗ trợ tiếp cận kỹ thuật, vốn và thị trường; đồng thời góp phần hình thành tiếng nói chung giữa người trồng, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu và cơ quan quản lý.

Ngành cà phê Lâm Đồng đang từng bước chuyển từ phát triển theo sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị.

Vốn và kỹ thuật trở thành rào cản

Để chuyển sang sản xuất theo hướng bền vững, người dân phải đầu tư cho nhiều khâu từ cải tạo đất, giống, phân bón hữu cơ, hệ thống tưới tiết kiệm nước và các thiết bị phục vụ sản xuất.

Với những hộ có diện tích nhỏ, chi phí đầu tư ban đầu là một áp lực không hề nhỏ. Trong khi đó, hiệu quả chuyển đổi không phải lúc nào cũng thể hiện rõ ngay trong một vụ mùa. Người trồng cần thời gian để cải tạo đất, thay đổi phương thức chăm sóc và ổn định năng suất.

Bà Nguyễn Thị Lan, nông dân phường Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng khẳng định: Vốn là một phần quan trọng của bài toán, nhưng để chuyển sang sản xuất cà phê đạt tiêu chuẩn, người dân còn phải thay đổi từ chính cách chăm sóc cây.

Việc sản xuất sạch mới có cơ hội duy trì ổn định và mang lại giá trị cao hơn cho cả người trồng lẫn sản phẩm.

Những kỹ thuật như tưới tiết kiệm, quản lý dinh dưỡng, phòng trừ sâu bệnh hay tạo hình cây không đơn giản là áp dụng thêm một vài công đoạn, mà đòi hỏi người trồng phải thay đổi thói quen sản xuất đã hình thành trong nhiều năm.

Trước yêu cầu mới của sản xuất và thị trường, ngành cà phê Lâm Đồng cần đổi mới canh tác, xây dựng vùng nguyên liệu bền vững và tăng liên kết chuỗi. Đại diện Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng cho biết, cà phê là một trong những ngành hàng nông sản chủ lực, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Tuy nhiên, ngành cà phê đang đứng trước hai thách thức lớn là biến đổi khí hậu và những yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế. Biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan với nắng nóng kéo dài, hạn hán, mưa trái mùa, suy giảm nguồn nước tưới và phát sinh nhiều loại sâu bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng và tính bền vững của vùng nguyên liệu cà phê.

Theo nông dân Vũ Thị Ngọc, trú tại phường Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng: Thực tế cho thấy, để sản xuất cà phê theo hướng sạch và bền vững, người trồng khó có thể tự mình giải quyết tất cả các khâu. Chúng tôi cần nguồn vốn để đầu tư, kỹ thuật để thay đổi phương thức canh tác và một đầu ra đủ ổn định để duy trì cách làm.

Bởi vậy, chuyển đổi sang sản xuất cà phê sạch cần được nhìn như một quá trình lâu dài, trong đó người nông dân không phải là mắt xích duy nhất. Khi vốn, kỹ thuật và thị trường được kết nối trong cùng một chuỗi, việc sản xuất sạch mới có cơ hội duy trì ổn định và mang lại giá trị cao hơn cho cả người trồng lẫn sản phẩm.