Tỉnh Cà Mau vừa tổ chức Hội nghị sơ kết 2 năm thực hiện Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030" nhằm đánh giá kết quả đạt được, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và đề ra các giải pháp thúc đẩy thực hiện Đề án trong thời gian tới.

Theo báo cáo tại Hội nghị, đến năm 2030, Cà Mau đăng ký triển khai Đề án trên diện tích 54.680 ha tại 20 xã, phường. Trong đó, có 39.980 ha vùng sản xuất từ 2 - 3 vụ lúa và 14.700 ha vùng luân canh tôm - lúa.

Sau hai năm triển khai thí điểm, toàn tỉnh Cà Mau đã xây dựng 1.380 ha mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp với sự tham gia của 720 hộ dân thuộc 7 hợp tác xã. Các mô hình bước đầu khẳng định hiệu quả trong việc giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng hạt gạo, bảo vệ môi trường và tạo tiền đề để mở rộng diện tích trong những năm tiếp theo.

Đề án được triển khai tại 17 xã và 3 phường, hướng đến xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, phát triển chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy liên kết để tăng tốc Đề án

Theo mục tiêu của Đề án, đến năm 2030, 100% diện tích tham gia sẽ áp dụng quy trình canh tác bền vững; hình thành liên kết giữa doanh nghiệp với hợp tác xã, tổ hợp tác và các tổ chức của nông dân trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.

Bên cạnh đó, tỷ lệ cơ giới hóa đồng bộ phấn đấu đạt trên 70%, tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch giảm xuống dưới 8%, 100% lượng rơm được thu gom và tái sử dụng. Đề án cũng đặt mục tiêu giảm trên 10% lượng phát thải khí nhà kính so với phương thức canh tác truyền thống, qua đó nâng giá trị gia tăng ngành hàng lúa gạo khoảng 40%, góp phần thực hiện cam kết tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của khu vực đồng bằng sông Cửu Long.

Mặc dù đạt được những kết quả ban đầu, tiến độ thực hiện Đề án vẫn còn chậm. Đến nay, diện tích tham gia mới đạt 1.380 ha, tương đương 2,52% kế hoạch đến năm 2030.

Tại Hội nghị, các sở, ngành, địa phương, hợp tác xã và doanh nghiệp đã tập trung phân tích những khó khăn về tổ chức sản xuất, đầu tư hạ tầng, liên kết tiêu thụ và nguồn lực triển khai; đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Các đại biểu kiến nghị tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong liên kết chuỗi giá trị; phát huy hiệu quả hoạt động của hợp tác xã, tổ khuyến nông cộng đồng và các tổ chức tín dụng để hỗ trợ người dân tiếp cận khoa học - kỹ thuật cũng như nguồn vốn phục vụ sản xuất.

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế chi trả giảm phát thải thông qua Quỹ Tài chính các-bon chuyển đổi (TCAF). Đây được xem là cơ hội để các địa phương, hợp tác xã và người sản xuất từng bước tham gia thị trường các-bon, tạo thêm nguồn thu và nâng cao giá trị sản phẩm lúa gạo.

Quyết liệt hoàn thành mục tiêu hơn 54.600 ha vào năm 2030

Phát biểu kết luận Hội nghị, ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương rà soát toàn diện kế hoạch triển khai Đề án; tập trung tham mưu tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, đồng thời hoàn thiện kế hoạch thực hiện năm 2026 với mục tiêu phát triển 5.000 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì xây dựng các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị; huy động sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã, Liên minh Hợp tác xã, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội. Đồng thời, rà soát, đề xuất đầu tư hoàn thiện hạ tầng vùng sản xuất, ưu tiên hệ thống thủy lợi, giao thông nội đồng, cơ giới hóa, chuyển đổi số và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội hóa phục vụ phát triển vùng chuyên canh.

Đối với các địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau yêu cầu khẩn trương kiện toàn Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án; củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ khuyến nông cộng đồng; chủ động triển khai kế hoạch sản xuất phù hợp với lịch thời vụ. Đồng thời, lựa chọn các doanh nghiệp có năng lực tham gia liên kết, xây dựng mô hình điểm để nhân rộng, tạo nền tảng cho việc mở rộng vùng sản xuất lúa chất lượng cao trên địa bàn.

Các hợp tác xã cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện hạ tầng sản xuất; mở rộng diện tích tham gia Đề án; tăng cường tuyên truyền, vận động người dân đồng thuận tham gia, đồng thời chủ động liên kết hoặc hình thành liên hiệp hợp tác xã nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, chế biến và tiêu thụ lúa gạo theo chuỗi giá trị.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cũng đề nghị đẩy mạnh công tác tập huấn, chuyển giao quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp; nâng cao năng lực quản trị và tổ chức hoạt động của các hợp tác xã; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất, chế biến, bao tiêu sản phẩm và ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ nhằm giảm chi phí, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị hạt gạo.

Song song đó, các tổ chức tín dụng cần tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tiếp cận nguồn vốn phục vụ sản xuất, chế biến và tiêu thụ lúa gạo, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng 54.680 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp vào năm 2030.

Việc đẩy nhanh triển khai Đề án không chỉ góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện sinh kế bền vững cho người trồng lúa mà còn tạo động lực thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo Cà Mau. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tỉnh hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, bền vững, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu hội nhập trong giai đoạn mới.