Tỉnh Cà Mau cùng các địa phương khu vực ĐBSCL đang bước vào cao điểm mùa khô năm 2025-2026, giai đoạn thường xuyên chịu tác động nặng nề của hạn hán và xâm nhập mặn. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan, việc chủ động xây dựng kịch bản, triển khai đồng bộ các giải pháp phòng, chống hạn mặn đã và đang đượ tỉnh xác định là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách nhằm bảo đảm ổn định đời sống dân sinh và phát triển sản xuất bền vững.

Thách thức đặc thù của tỉnh cuối nguồn trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Là tỉnh nằm ở cuối nguồn hệ thống sông ngòi ĐBSCL, Cà Mau chịu nhiều bất lợi về nguồn nước ngọt. Lượng nước từ các sông lớn đầu nguồn chảy về rất hạn chế, trong khi đời sống sinh hoạt và sản xuất của người dân phụ thuộc chủ yếu vào nước mưa và nước ngầm. Do đó, tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh thường bắt đầu từ tháng 1 hằng năm và có thể kéo dài trên 5 tháng, riêng xâm nhập mặn còn có xu hướng diễn biến phức tạp hơn, kéo dài sâu vào nội đồng.

Thực tế những năm gần đây cho thấy, hạn hán và xâm nhập mặn tại Cà Mau ngày càng gay gắt, tần suất và mức độ rủi ro đều tăng. Đặc biệt, các đợt hạn mặn nghiêm trọng trong mùa khô các năm 2015-2016, 2019-2020 và 2023-2024 đã gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh, kết cấu hạ tầng giao thông và hệ thống đê điều, thủy lợi trên toàn tỉnh.

Tỉnh Cà Mau theo dõi sát diễn biến độ mặn, chủ động vận hành linh hoạt hệ thống cống, đập nhằm bảo vệ an toàn vùng ngọt hóa.

Theo đánh giá của các cơ quan khí tượng thủy văn, tác động của biến đổi khí hậu, sự nóng lên toàn cầu và hiện tượng thời tiết cực đoan khiến tình hình hạn hán trong thời gian tới còn tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường. Điều này đòi hỏi địa phương phải có các giải pháp ứng phó chủ động, bài bản, linh hoạt và mang tính dài hạn.

Trong tổng thể bức tranh hạn mặn, khu vực chịu tác động nghiêm trọng nhất tại Cà Mau là các vùng ngọt hóa tập trung ở các xã Trần Văn Thời, Hồng Dân, Ninh Qưới, Phước Long, Vĩnh Phước và một số xã thuộc vùng ven biển, ven rừng tràm. Đây là những khu vực nhạy cảm, dễ bị xâm nhập mặn sâu do đặc điểm địa hình thấp, hệ thống sông kênh chằng chịt, phụ thuộc lớn vào nguồn nước mặt.

Hạn hán kéo dài khiến nguồn nước ngọt suy giảm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng ven biển và hải đảo. Bên cạnh đó, sản xuất nông nghiệp, nhất là lúa, rau màu và chăn nuôi, gặp nhiều khó khăn do thiếu nước, gia tăng nguy cơ sụt giảm năng suất và thiệt hại kinh tế.

Chủ động xây dựng kịch bản ứng phó

Ông Trương Văn Phương –-Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Cà Mau cho biết, trên cơ sở tổng hợp diễn biến hạn hán, xâm nhập mặn trong nhiều năm qua, tỉnh đã chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó chi tiết, sát thực tiễn nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho người dân trong mùa khô 2025-2026.

Theo đó, mục tiêu ưu tiên hàng đầu là bảo đảm đủ nước sinh hoạt cho người dân, nhất là tại các vùng ngọt hóa, vùng ven rừng tràm, vùng ven biển và khu vực nông thôn. Song song đó, tỉnh chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện nguồn nước; tổ chức sản xuất linh hoạt, thích ứng với diễn biến hạn mặn. Các công trình cấp nước tập trung được đẩy nhanh tiến độ đầu tư, nâng cấp, sửa chữa nhằm nâng cao năng lực cấp nước trong cao điểm mùa khô.

Trong lĩnh vực sản xuất, ngành nông nghiệp và môi trường phối hợp chặt chẽ với các địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, hướng dẫn người dân áp dụng biện pháp canh tác tiết kiệm nước, giữ ngọt, chống mặn; không tổ chức sản xuất tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng. Công tác quản lý quy hoạch vùng sản xuất được tăng cường, kiên quyết không để xảy ra tình trạng tự phát đưa nước mặn vào vùng ngọt hóa, làm gia tăng rủi ro xâm nhập mặn.

Xâm nhập mặn ở mức cao: Đồng bộ giải pháp bảo vệ nguồn nước ngọt

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau yêu cầu các địa phương, đơn vị quản lý công trình thủy lợi tăng cường theo dõi độ mặn, vận hành linh hoạt, hiệu quả hệ thống cống, đập.

Theo bản tin dự báo xâm nhập mặn của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Cà Mau, trong tuần từ ngày 21 đến 28/2, tình hình xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh tiếp tục duy trì ở mức cao, ảnh hưởng đến nhiều khu vực sản xuất và sinh hoạt.

Cụ thể, độ mặn cao nhất tại các trạm phổ biến ở mức thấp hơn hoặc xấp xỉ trung bình nhiều năm khoảng 5‰. Riêng tại các trạm Sông Đốc và Bạc Liêu có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 2,5‰. Một số điểm ghi nhận độ mặn cao đáng lưu ý như: Sông Đốc dự báo đạt khoảng 32,4‰ (ngày 21 và 28/02); Gành Hào khoảng 25,3‰ (ngày 27/02); Cà Mau và Bạc Liêu khoảng 22,0‰; Thới Bình khoảng 23,0‰...

Phạm vi chịu ảnh hưởng của độ mặn từ 4‰ trở lên duy trì ở mức sâu, khoảng dưới 60 km tính từ cửa sông và có khả năng kéo dài trong suốt tuần. Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Cà Mau cảnh báo cấp độ rủi ro thiên tai do xâm nhập mặn ở mức cấp 2 tại khu vực Cà Mau và Chủ Chí; cấp 3 tại khu vực Phước Long và Thới Bình.

Xâm nhập mặn sâu vào hệ thống sông, kênh, rạch không chỉ đe dọa nguồn nước sinh hoạt mà còn tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và môi trường sinh thái toàn tỉnh.

Trước diễn biến phức tạp của hạn hán và xâm nhập mặn, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau đề nghị các địa phương, đơn vị quản lý công trình thủy lợi tăng cường theo dõi sát tình hình độ mặn, chủ động vận hành hệ thống cống, đập hợp lý nhằm bảo vệ vùng ngọt hóa. Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân chủ động trữ nước ngọt, bố trí thời điểm lấy nước phù hợp theo lịch triều, hạn chế thấp nhất thiệt hại trong sản xuất và sinh hoạt.

Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, sự đồng thuận của người dân và các giải pháp ứng phó đồng bộ, chủ động, Cà Mau đang từng bước nâng cao năng lực thích ứng với hạn hán, xâm nhập mặn, góp phần giữ vững ổn định đời sống dân sinh, bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.