Chiều 11/11, giải trình trước Quốc hội về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan đề cập tình trạng một số người nổi tiếng lợi dụng việc quảng cáo, thổi phồng tính năng, công dụng của thực phẩm để lừa dối khách hàng trong thời gian qua.

Theo Bộ trưởng, đây là một trong những vấn đề đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức quản lý thực phẩm, vừa bảo vệ sức khỏe người dân, vừa tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết dự án luật lần này tập trung cải cách phương thức quản lý sản phẩm thực phẩm, khắc phục những bất cập trong quá trình thực hiện Luật An toàn thực phẩm năm 2010.

Một trong những nội dung trọng tâm là phân loại sản phẩm để áp dụng hình thức quản lý phù hợp, thay vì thực hiện chung một phương thức đối với tất cả các nhóm thực phẩm.

Theo đó, dự thảo quy định ba hình thức quản lý sản phẩm, gồm: công bố tiêu chuẩn sản phẩm; miễn đăng ký công bố và công bố tiêu chuẩn sản phẩm; cùng với đăng ký bản công bố sản phẩm.

Trong đó, hình thức đăng ký bản công bố sản phẩm được áp dụng đối với những nhóm thực phẩm cần quản lý chặt chẽ hơn, gồm: thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và thực phẩm có công bố khuyến cáo về sức khỏe.

Bộ trưởng cho biết các quy định đối với nhóm sản phẩm này được xây dựng trên cơ sở áp dụng tiêu chuẩn của Codex (bộ tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế do Tổ chức Y tế thế giới - WHO và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc - FAO phối hợp xây dựng), nhằm hạn chế tình trạng lợi dụng việc công bố, quảng cáo để đưa ra những thông tin không đúng sự thật.

Bà dẫn thực tế thời gian qua có nhiều người nổi tiếng lợi dụng việc quảng cáo để "thổi phồng các tính năng, công dụng để lừa dối khách hàng".

Tình trạng sản phẩm bổ sung tự công bố, tự quảng cáo rồi thổi phồng công dụng đã đặt ra yêu cầu phải siết chặt kiểm soát.

Ngay cả những doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng đề nghị cơ quan quản lý có biện pháp quản lý chặt chẽ hơn.

Vì vậy, dự thảo luật xác định rõ các nhóm sản phẩm bắt buộc phải đăng ký bản công bố, tránh việc lợi dụng, lạm dụng quy định.

Đối với thực phẩm có bổ sung vitamin, khoáng chất hoặc đưa ra khuyến cáo liên quan đến sức khỏe, dự thảo cũng áp dụng các nguyên tắc của Codex và căn cứ quy định quốc tế để xây dựng yêu cầu quản lý phù hợp.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh an toàn thực phẩm là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến từng người dân, gia đình, chất lượng giống nòi và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Do đó, việc sửa đổi luật sau 16 năm thi hành là nhiệm vụ khó, đòi hỏi cân nhắc nhiều yếu tố.

Theo bà, quản lý an toàn thực phẩm phải chuyển sang tư duy mới, chủ động phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa những nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Cơ quan quản lý không thể tiếp tục duy trì cách làm bị động, chỉ xử lý sau khi sản phẩm kém chất lượng hoặc bị thổi phồng công dụng đã lưu hành rộng rãi trên thị trường.

Tuy nhiên, Bộ trưởng lưu ý phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với việc tạo thêm rào cản hành chính.

Theo định hướng của Chính phủ, dự thảo luật phải đổi mới toàn diện tư duy quản lý, chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học, phân tích nguy cơ và phù hợp thông lệ quốc tế.

Bà cho rằng bài toán khó là vừa bảo đảm an toàn cho người dân, vừa tạo điều kiện thông thoáng cho doanh nghiệp, không phát sinh thêm những vướng mắc không cần thiết.

Để thực hiện yêu cầu này, dự thảo luật phân biệt rõ các nhóm thực phẩm theo mức độ và đặc điểm quản lý.

Với phần lớn thực phẩm chế biến bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, hương liệu và vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, tổ chức, cá nhân được sản xuất, kinh doanh và lưu thông sản phẩm ngay sau khi hoàn thành công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Theo Bộ trưởng, đây là hình thức hậu kiểm hoàn toàn, "không phải tiền kiểm núp bóng hậu kiểm", tương tự cơ chế công bố sản phẩm theo Nghị định 15.

Đối với các sản phẩm tươi sống, thực phẩm sơ chế nhỏ lẻ, thức ăn đường phố và sản phẩm nội bộ, dự thảo quy định miễn thủ tục đăng ký công bố và công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Tuy nhiên, các sản phẩm này vẫn phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm và chịu sự giám sát của chính quyền địa phương trong quá trình lưu thông.

Về công tác thanh tra, kiểm tra, Bộ trưởng giải thích quy định "kiểm tra không quá một lần mỗi năm" vốn xuất phát từ Nghị quyết 198/2025 của Quốc hội nhằm tránh phiền hà cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, tại Điều 57 của dự thảo luật lần này đã quy định rất rõ: Cơ quan quản lý hoàn toàn có quyền kiểm tra đột xuất khi phát hiện sai phạm hoặc dựa trên dữ liệu đánh giá rủi ro đối với việc tuân thủ của doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, mục tiêu xuyên suốt của việc sửa luật là cải cách phương thức quản lý, hạn chế xáo trộn hoạt động kinh doanh, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính, đồng thời tiến tới xóa bỏ những doanh nghiệp trục lợi, làm giàu bất chính trên sức khỏe của người dân.