Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chuẩn đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ cho 22 ngành điện hạt nhân nhằm phát triển nguồn nhân lực quốc gia. (Ảnh minh họa: VGP)

Quyết định số 2888/QĐ-BGDĐT vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành nhằm tạo sự thống nhất trong các yêu cầu cốt lõi về đào tạo.

Song song đó, quy định này vẫn bảo đảm quyền tự chủ cho các trường trong việc thiết kế chương trình giảng dạy phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Mục tiêu xa hơn là tăng cường tính liên thông, hội nhập quốc tế và đổi mới sáng tạo trong việc phát triển nhân lực chất lượng cao.

Một điểm nhấn quan trọng của bộ chuẩn mới là việc tiếp cận quá trình đào tạo theo hướng đa lĩnh vực và liên ngành.

Cụ thể, danh mục quy định rõ 22 ngành học ở trình độ thạc sĩ và tiến sĩ, được chia thành bảy ngành cốt lõi cùng 15 ngành phụ trợ.

Nhóm cốt lõi bao gồm các mảng nền tảng như vật lý nguyên tử và hạt nhân, kỹ thuật hạt nhân, vật lý kỹ thuật, kỹ thuật nhiệt, năng lượng, kỹ thuật điện cùng với điều khiển tự động hóa. Trong khi đó, các ngành phụ trợ trải rộng trên nhiều lĩnh vực từ cơ khí, môi trường, vật liệu, xây dựng đến quản lý năng lượng.

Đặc biệt, nhóm ngành công nghệ hiện đại như khoa học máy tính, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu cũng góp mặt trong danh mục này.

Việc phân loại được tính toán kỹ lưỡng dựa trên mức độ liên quan trực tiếp đến các quá trình vật lý và vận hành an toàn của hệ thống nhà máy.

Người học sau khi tốt nghiệp sẽ nhận bằng theo ngành đào tạo tương ứng, với phần phụ lục được ghi chú rõ chuyên môn tương đương về điện hạt nhân.

Chương trình đào tạo bậc sau đại học này được định hình theo ba hướng chuyên sâu sát với nhu cầu thực tiễn.

Các hướng này bao gồm công nghệ và hệ thống năng lượng điện hạt nhân, an toàn và quản lý hạt nhân, cùng với kỹ thuật hạt nhân số và hạ tầng thông minh.

Thay vì chỉ giới hạn ở những kiến thức truyền thống về lò phản ứng hay kỹ thuật nhiệt, người học sẽ được tiếp cận với các xu hướng công nghệ mới nhất.

Điển hình như định hướng hạ tầng thông minh sẽ là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật hạt nhân với trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu và mô phỏng tính toán.

Phương pháp giảng dạy trên giảng đường cũng bắt buộc phải tích hợp các công cụ số và hệ thống phân tích dữ liệu chuyên sâu.

Quá trình này đồng thời phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về liêm chính học thuật, bảo mật an toàn thông tin và khả năng kiểm chứng độc lập.

Riêng với mảng kỹ thuật hạt nhân số, các nội dung thực hành sẽ bám sát thực tế vận hành tại các cơ sở hiện đại.

Học viên sẽ trực tiếp làm việc với dữ liệu đặc thù của nhà máy, ứng dụng bản sao số, robot thông minh cũng như hệ thống an ninh mạng công nghiệp.

Yêu cầu về thời lượng thực hành, làm thí nghiệm và mô phỏng được đẩy mạnh hơn hẳn để học viên cọ xát với thực tế.

Các cơ sở giáo dục phải xác định rõ khối lượng nghiên cứu tương ứng với đặc thù của từng ngành và định hướng đào tạo.

Những học phần quan trọng như vật lý lò phản ứng hay hệ thống năng lượng bắt buộc phải có nội dung thí nghiệm chuyên ngành hoặc thực hành trên mô hình mô phỏng.

Cách thức tổ chức lớp học cũng được cá nhân hóa linh hoạt, chú trọng giải quyết các dự án và tình huống chuyên môn mang tính ứng dụng cao.

Với bậc thạc sĩ nghiên cứu và tiến sĩ, học viên phải phát triển mạnh mẽ năng lực nghiên cứu độc lập gắn liền với các nhiệm vụ khoa học công nghệ của quốc gia. Ngoài ra, năng lực ngoại ngữ của cả người học lẫn đội ngũ giảng viên cũng được đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe để phục vụ việc khai thác các tài liệu kỹ thuật quốc tế.

Nhằm giải quyết bài toán khó về cơ sở vật chất, bộ chuẩn mới cho phép các trường linh hoạt trong việc đáp ứng điều kiện thực hành.

Các đơn vị có thể dùng chung phòng thí nghiệm, hợp tác với viện nghiên cứu, doanh nghiệp hoặc tận dụng hạ tầng điện toán đám mây và phần mềm từ xa.

Tuy nhiên, mọi hình thức hợp tác hay sử dụng thiết bị bức xạ đều phải có minh chứng rõ ràng và tuân thủ tuyệt đối quy định an toàn hiện hành.

Hướng đi mở này giúp các trường tối ưu hóa nguồn lực từ khâu nghiên cứu truyền nhiệt, hệ thống nguồn điện đến phân tích rủi ro và ứng phó sự cố.

Song song với hạ tầng, chất lượng đội ngũ giảng viên cũng là yếu tố then chốt được quy định chặt chẽ về chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn.

Bộ cũng đặc biệt khuyến khích các cơ sở đào tạo mở rộng mạng lưới hợp tác với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế cùng các tổ chức uy tín trên thế giới.

Đối với những chương trình đã ban hành trước ngày mùng 2 tháng 10 năm 2026, các trường có thời gian ba năm để rà soát và tinh chỉnh.

Quá trình chuyển tiếp 36 tháng này sẽ bảo đảm toàn bộ hệ thống đào tạo bắt kịp tiêu chuẩn mới, đáp ứng trọn vẹn mục tiêu nâng tầm nhân lực điện hạt nhân của đất nước.