Nhiều năm qua, tiếng Anh được xác định là môn học quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông. Tuy nhiên, tại các xã vùng núi, vùng sâu, việc dạy và học tiếng Anh vẫn còn không ít trở ngại.

Thực tế, thiếu giáo viên (GV) chuyên môn, học sinh ít cơ hội giao tiếp, điều kiện gia đình còn khó khăn, thiếu cơ sở vật chất.... Vậy nên, việc đưa AI vào giảng dạy ở vùng núi cũng gặp không ít khó khăn.

Sử dụng đa dạng các công cụ AI trong dạy học tiếng Anh

Với vai trò là GV dạy tiếng Anh, cô Phạm Thị Liên (trường THPT Vị Xuyên, Tuyên Quang) luôn trăn trở làm thế nào để hHS được tiếp cận tiếng Anh thường xuyên hơn, tự nhiên hơn và mang tính giao tiếp thực tiễn cao hơn, thay vì chỉ học để làm bài kiểm tra.

Vì vậy, cô bắt đầu nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào dạy học tiếng Anh từ tháng 12/2022, ngay sau khi công cụ ChatGPT lần đầu tiên được giới thiệu rộng rãi.

Khi đó, cô Liên nhận thấy AI không chỉ là một xu hướng công nghệ mới mà còn mở ra cơ hội đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học ngoại ngữ trong nhà trường.

Học sinh trường THPT Vị Xuyên hào hứng ứng dụng AI trong học tiếng Anh.

Chia sẻ về một tiết học tiếng Anh có ứng dụng AI, cô Liên cho biết: “Tôi thường bắt đầu từ chuẩn đầu ra của bài học và đặc điểm học sinh của từng lớp. Trên cơ sở đó, tôi thiết kế các hoạt động phù hợp, tích hợp AI như một trợ lý học tập chứ không thay thế vai trò của giáo viên”.

Cô Liên đưa ra ví dụ, ở các tiết học kiến thức ngôn ngữ, cô sử dụng ChatGPT hoặc Gemini để thiết kế các hoạt động học tập sáng tạo và đa dạng theo phương pháp dạy học tích cực, tạo các câu hỏi gợi mở bám sát sách giáo khoa nhưng được điều chỉnh linh hoạt theo trình độ học sinh.

Ngoài ra, cô sử dụng Canva hoặc Gamma được dùng để xây dựng bài giảng trình chiếu trực quan; NotebookLM hỗ trợ thiết kế infographic, video, sơ đồ tư duy hoặc tài liệu ghi chú giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức.

Với các tiết học kỹ năng, như kỹ năng đọc, cô Liên sử dụng ChatGPT được dùng để khai thác văn bản từ sách giáo khoa, Twee hỗ trợ tạo bài tập tương tác; Kỹ năng nói, sử dụng Heygen để tạo video hội thoại mẫu, giúp học sinh nghe – phản hồi – luyện nói trong bối cảnh gần gũi.

Kỹ năng nghe, thiết kế học liệu bằng Google AI Studio hoặc Twee, sau đó đánh giá mức độ hiểu bài của học sinh thông qua các bài tập trên Wayground; Kỹ năng viết: Quillbot hỗ trợ học sinh chỉnh sửa bài viết, từ đó nâng cao ý thức tự học và tự hoàn thiện sản phẩm.

Còn đối các hoạt động học tập qua dự án, AI giúp cô xây dựng tiêu chí đánh giá rõ ràng, minh bạch; Padlet ược sử dụng như một không gian học tập số để giao nhiệm vụ, hướng dẫn và lưu trữ sản phẩm HS. Qua đó, tiếng Anh được sử dụng thường xuyên như một công cụ giao tiếp và làm việc, không chỉ là môn học trên lớp.

Theo cô Liên, AI giúp cá nhân hóa hoạt động học tập, thiết kế học liệu linh hoạt theo năng lực từng nhóm HS; Đồng thời tạo môi trường học tập sinh động, gần với việc sử dụng tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ hai trong đời sống học đường.

Thực tế, trong quá trình giảng dạy, cô giáo này sử dụng đa dạng các công cụ AI, mỗi công cụ đảm nhận một vai trò khác nhau, phục vụ cả GV và HS.

Cụ thể, như ChatGPT, Gemini, Claude, Grok (hỗ trợ thiết kế hoạt động học tập, luyện kỹ năng ngôn ngữ, phản hồi sản phẩm học sinh); Padlet AI, Wayground AI, Magic School AI (tổ chức lớp học, giao nhiệm vụ, đánh giá và lưu trữ sản phẩm học tập); Canva, Gamma, Heyzine (thiết kế bài giảng, học liệu số); Twee, Google AI Studio, NotebookLM (xây dựng học liệu nghe – đọc – tóm tắt kiến thức); Quillbot, Heygen (hỗ trợ luyện viết và kỹ năng nói)....

Cô Phạm Thị Liên lựa chọn công cụ luôn dựa trên mục tiêu sư phạm, không chạy theo số lượng hay tính mới lạ, mà hướng tới việc tăng thời lượng sử dụng tiếng Anh thực tế của học sinh trong và ngoài lớp học.

Học sinh vùng cao hào hứng ứng dụng AI trong học tiếng Anh

Nhờ các giải pháp sáng tạo và sự hỗ trợ từ công nghệ AI, HS trường THPT Vị Xuyên có thêm hứng thú và động lực để nâng cao hiệu quả học tập môn tiếng Anh.

Sự xuất hiện của AI đang từng bước trở thành “trợ giảng đặc biệt”, giúp học sinh vùng cao tiếp cận ngoại ngữ một cách sinh động, hiệu quả và bình đẳng hơn.

Theo như cô Liên chia sẻ, sau một thời gian triển khai ứng dụng AI trong dạy học tiếng Anh, HS có sự thay đổi rất rõ rệt. Theo đó, các em tham gia giờ học chủ động hơn, tự tin hơn, đặc biệt là trong giao tiếp bằng tiếng Anh.; Khả năng nghe – nói – đọc – viết được cải thiện đồng đều, trong đó kỹ năng nói và phản xạ ngôn ngữ tiến bộ rõ rệt.

Bên cạnh năng lực ngôn ngữ, việc tích hợp AI còn giúp HS phát triển tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, kỹ năng tự học và giải quyết vấn đề. Đặc biệt, HS không còn thụ động chờ GV cung cấp kiến thức, mà biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và vận dụng tiếng Anh vào các tình huống thực tiễn.

Để ứng dụng AI trong dạy tiếng Anh một cách hiệu quả và bền vững, theo cô Phạm Thị Liên cần chú trọng 3 yếu tố cốt lõi.

Trước tiên, GV và HS phải được trang bị kiến thức về đạo đức, an toàn và trách nhiệm khi sử dụng AI. AI là công cụ hỗ trợ, không phải “làm thay”, và càng không thể thay thế tư duy con người.

Bên cạnh đó, GV giữ vai trò trung tâm trong việc kiểm chứng thông tin, phản biện kết quả do AI tạo ra và đưa ra quyết định cuối cùng về nội dung giảng dạy, đánh giá học sinh. AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong khuôn khổ sư phạm rõ ràng.

Cuối cùng, cần có định hướng và chính sách hỗ trợ từ nhà trường và ngành giáo dục, nhằm bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên, đầu tư hạ tầng công nghệ và xây dựng môi trường học tập khuyến khích HS sử dụng tiếng Anh thường xuyên, tự nhiên.

Ứng dụng AI trong dạy học tiếng Anh ở vùng núi không chỉ là giải pháp công nghệ, mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Khi HS vùng cao được tiếp cận ngoại ngữ trong điều kiện thuận lợi hơn, khoảng cách giáo dục giữa miền núi và miền xuôi sẽ từng bước được thu hẹp. AI, nếu được sử dụng đúng cách, sẽ trở thành chiếc cầu nối tri thức, mở ra cơ hội hội nhập cho thế hệ trẻ nơi vùng cao.

Trong bối cảnh giáo dục ngày càng phát triển mạnh mẽ, sự đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố then chốt quyết định chất lượng giảng dạy. Đặc biệt, tại các khu vực vùng núi, nơi điều kiện học tập còn khó khăn, việc áp dụng AI vào giảng dạy đã tạo ra những bước tiến mới, mở ra cơ hội học tập công bằng cho HS.