Chiếm dụng của chung

Sự việc tranh chấp của một đại gia đình bắt đầu tưởng như cũng đơn giản: Cha mẹ của năm người con khi mất không để lại di chúc. Người con lớn tên Nguyễn Kiến Đệ, nếu còn sống nay đã 85 tuổi (ông mất vào giữa năm 2025 sau 13 năm theo kiện), người con nhỏ nhất tên Nguyễn Kiến Quốc, nay ông đã 70 tuổi.

Vào năm 2009, sau khi người mẹ là cụ Lê Thị Ba mất (người cha đã mất từ năm 1971) có để lại một mảnh đất và căn nhà số 4/1 ấp Nhất Hòa, xã Hiệp Hòa, TP. Biên Hòa (nay là phường Trấn Biên), tỉnh Đồng Nai. Hai năm sau ngày mẹ mất, nhà nước thu hồi phần đất thừa kế của năm người con để xây cầu. Theo chính sách bồi thường, nhà và đất được bồi thường gần 600 triệu đồng và một lô đất tái định cư (số 202).

Căn nhà từ đường, nơi đang xảy ra tranh chấp

Lúc này người con trai út là ông Quốc đang sinh sống trên phần đất của cha mẹ, vì vậy, gia đình ông Quốc khiếu nại và được bố trí thêm một lô đất tái định cư (số 203). Hai lô đất tái định cư nằm sát cạnh nhau trên đường Đặng Văn Trơn, phường Trấn Biên, Đồng Nai.

Sau khi nhận tiền bồi thường và đất, vào tháng 9/2011, năm anh em (bốn trai, một gái) đã cùng ngồi họp lại để đi đến thống nhất sử dụng phần tiền và đất trên. Theo Biên bản họp gia tộc, tất cả đã thống nhất sử dụng toàn bộ hai lô đất để xây nhà từ đường để thờ cúng ông bà, cha mẹ. Giao cho ông Đông - người em út – lo thủ tục pháp lý để xây nhà thờ tổ, sử dụng toàn bộ số tiền bồi thường để xây nhà, nếu còn thiếu anh em góp thêm. Thực tế anh em đã góp thêm gần 200 triệu đồng nữa. Sau hơn 3 tháng, từ đường xây xong, anh em vui vẻ đưa cha mẹ về đây để thờ cúng.

Tuy nhiên, ngay sau đó, ông Quốc đã phá khóa vào ở luôn trong nhà từ đường cho đến nay, đồng thời xây thêm phía trước và cho thuê.

13 năm mòn mỏi

Bất lực, giữa năm 2012, ông Nguyễn Kiến Đông (anh ruột ông Quốc) được sử ủng hộ của các anh em đã khởi kiện ông Quốc ra Tòa án TP Biên Hòa kiện tranh chấp di sản thừa kế và yêu cầu hủy giấy CNQSDĐ. Dằng dai hơn 4 năm sau, vụ án được chuyển lên TAND tỉnh Đồng Nai.

Điều đáng nói là kể từ khi tòa thụ lý vụ kiện đến khi xét xử sơ thẩm đã kéo dài đến 13 năm với 10 lần hoãn xử (tòa TP Biên Hòa hoãn 2 lần, tòa tỉnh Đồng Nai hoãn 8 lần). Đặc biệt, vào năm 2020, khi vụ kiện thừa kế chưa có hồi kết, UBND TP Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai lại cấp giấy CNQSDĐ (số CU 904609 ngày 23/12/2020) một trong hai lô đất nêu trên cho vợ chồng ông Quốc.

Theo bản án sơ thẩm ngày 31/7/2025 của TAND tỉnh Đồng Nai, việc giải quyết một lô đất tái định cư (số 202 - hộ chính) là giải quyết cho hộ gia đình bà Lê Thị Ba, ông Quốc chỉ là người đại diện gia tộc nhận tái định cư. Do vợ chồng ông Quốc và các con sinh sống tại nhà, đất giải tỏa có đăng ký hộ khẩu thường trú nên đủ điều kiện được giao thêm một suất tái định cư (số 203 - hộ phụ) theo quy định. Cho nên gia đình ông Quốc cho rằng cả hai suất đất tái định cư (hộ chính và hộ phụ) nhà nước giải quyết giao cho vợ chồng ông Quốc không phải là di sản thừa kế là không có cơ sở chấp nhận, mà chỉ có cơ sở chấp nhận một lô tái định cư hộ phụ.

Biên bản họp gia tộc, tất cả đã thống nhất sử dụng toàn bộ hai lô đất để xây nhà từ đường để thờ cúng ông bà, cha mẹ.

Bản án sơ thẩm nhận định, số tiền bồi thường gần 600 triệu đồng và một suất đất tái định cư hộ chính (số 202) có diện tích 84m² là di sản thừa kế của bà Lê Thị Ba. Theo kết quả thẩm định giá tại chứng thư thẩm định giá ngày 27/02/2018, quyền sử dụng lô đất tái định cư hộ chính, có giá hơn 2,5 tỷ đồng, phần nhà từ đường trên lô đất có giá 226 triệu đồng.

Oái ăm thay, bản án sơ thẩm lại cho rằng, sau khi được cấp đất tái định cư thì gia đình các con của bà Ba đã xây dựng căn nhà thờ tổ trên 02 lô đất. Xây dựng nhà xong các anh em trong gia đình đã xảy ra tranh chấp, vợ chồng ông Quốc đã quản lý, sử dụng ngay. Do căn nhà xây dựng trên cả hai thửa đất một thửa của vợ chồng ông Quốc và một thửa là di sản thừa kế, hiện nay căn nhà đang do vợ chồng ông Quốc bà Thúy quản lý, sử dụng nên chia di sản thừa kế bằng hiện vật là nhà và đất cho ông Quốc. Đồng thời, vợ chồng ông Quốc có trách nhiệm thanh toán giá trị quyền sử dụng đất và giá trị căn nhà cho 4 anh em còn lại.

Chính điều này đã đẩy cả một gia đình vào thù oán, sẽ kiện tụng mãi không thôi.

Nguyện vọng chính đáng

Theo Luật sư Nguyễn Tiến Hiểu (Đoàn Luật sư TP.HCM), việc TAND tỉnh Đồng Nai giao lô đất 202, là di sản thừa kế cho gia đình ông Quốc là hoàn toàn trái pháp luật, bởi vì, đây là di sản có nguồn gốc từ tài sản của cha mẹ 5 người con. Bốn người con muốn giữ lại để làm nhà thờ tự, sử dụng chung, không giao cho ai.

Mặt khác, theo Luật sư Hiểu, việc xây dựng nhà thờ tổ là do ý chí của các anh em theo Biên bản họp hội đồng gia tộc và ủy quyền của các anh em, trong đó có cả ông Quốc. Căn nhà cũng là bốn anh em bỏ tiền ra xây dựng, nay họ sẽ tự tháo dỡ ở lô đất của ông Quốc, không yêu cầu ai phải bồi thường. Việc này không ảnh hưởng gì đến lô đất còn lại bên cạnh, tại sao bản án sơ thẩm lại không chấp nhận yêu cầu chính đáng này?

Biên bản họp gia đình, tất cả đã thống nhất sử dụng toàn bộ hai lô đất để xây nhà từ đường để thờ cúng ông bà, cha mẹ.

Vẻ mệt mỏi, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, vừa là con gái, vừa người đại diện cho nguyên đơn cho biết, 13 năm theo đuổi vụ kiện đã khiến nhiều người kiệt sức, ông Đông, ba của bà Thủy nay đã không còn đi lại được. Người bác ruột là ông Nguyễn Kiến Đệ cũng đã mất vào giữa năm 2025 trong niềm khắc khoải chờ công lý.

Bà Nguyễn Thị Thu Thủy mong mỏi, nguyện vọng của cha bà và các thành viên của gia đình đề nghị Tòa phúc thẩm- TAND tối cao tại TPHCM cần xem xét lý, tình, chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Giao một lô đất thừa kế (số 202) cho bốn anh em còn lại sử dụng vào việc thờ cúng ông bà, cha mẹ theo nguyện vọng của người đi trước. Những đồng thừa kế luôn đồng ý chia một phần di sản thừa kế cho vợ chồng ông Quốc.

Dự kiến, ngày 15/01/2026 tới đây, Tòa phúc thẩm- TAND tối cao tại TPHCM sẽ đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm. Báo PLVN tiếp tục theo dõi và thông tin đến bạn đọc.