NGHỆ THUẬT KẾT HỢP GIỮA “TRỌNG ĐỨC” VÀ “TRỌNG TÀI” TRONG TRỌNG DỤNG NHÂN TÀI CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Đăng lúc: 2026-01-13 09:03:00
|
Bởi: admin
|
Lượt xem: 0
|
Chuyên mục: Phát triển
Trong lịch sử tư tưởng Việt Nam hiện đại, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã xây dựng một hệ thống quan điểm toàn diện về con người và vai trò của nhân tài đối với sự phát triển của đất nước. Trong thực tiễn lãnh đạo, Hồ Chí Minh đã hình thành một phong cách đặc sắc: đánh giá con người toàn diện, dùng người đúng chỗ, tin người và tạo môi trường để người tài cống hiến. Việc nghiên cứu nghệ thuật kết hợp đức và tài của Hồ Chí Minh không chỉ có giá trị lý luận mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với công tác cán bộ thời kỳ mới.
1. Nghệ thuật kết hợp giữa “trọng đức” và “trọng tài” trong trọng dụng nhân tài của chủ tịch Hồ Chí Minh
Một là, đạo đức cách mạng là nền tảng cốt lõi để sử dụng và phát triển nhân tài
Đạo đức cách mạng theo Hồ Chí Minh là nền tảng cốt lõi để sử dụng và phát triển nhân tài, bởi nó quyết định hướng đi và phương thức vận dụng năng lực của mỗi cán bộ, công chức và nhân sự trong tổ chức. Người từng nhấn mạnh: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 5, tr. 280), cán bộ phải có đức, có tài; đức là gốc, là ngọn nguồn sức mạnh, tài là dụng, ý muốn nói rằng nhân tài nếu thiếu đạo đức sẽ dễ dẫn đến lạm quyền, quan liêu, tham nhũng hoặc hành xử vì lợi ích cá nhân, gây tổn hại cho tập thể và nhân dân. Ngược lại, khi có đạo đức vững vàng, tài năng của mỗi người mới thực sự phát huy được hiệu quả, hướng tới lợi ích chung. Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định phẩm chất trung thực, liêm chính, chí công vô tư, tinh thần phụng sự nhân dân và ý thức trách nhiệm với công việc là những yếu tố quyết định để nhân tài được tin dùng.
Đạo đức không chỉ là chuẩn mực hành vi mà còn là thước đo để đánh giá năng lực thực tiễn của cán bộ, giúp phân loại, bố trí và giao nhiệm vụ đúng sở trường. Người luôn kết hợp việc đào tạo, rèn luyện đạo đức với bồi dưỡng năng lực chuyên môn để hình thành đội ngũ cán bộ toàn diện, vừa có đức vừa có tài. Mỗi chính sách, cơ chế trọng dụng nhân tài đều phải gắn với việc rèn luyện đạo đức, tạo môi trường trong sạch, dân chủ, minh bạch và khuyến khích sáng tạo. Từ góc nhìn này, có thể thấy rằng đạo đức cách mạng là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững của nhân tài, đồng thời là yếu tố giữ vững uy tín, hiệu quả và định hướng đúng đắn trong công tác cán bộ.
Hai là, tài năng là điều kiện thiết yếu để hoàn thành niệm vụ, công hiến thiết thực cho cách mạng
Tài năng là điều kiện thiết yếu để hoàn thành nhiệm vụ, công hiến thiết thực cho cách mạng, bởi chỉ có năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn mới giúp cán bộ thực hiện hiệu quả các công việc được giao. Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Có tài phải có đức. Có tài không có đức, tham ô hủ hóa có hại cho nước. Có đức không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 10, tr. 346), từ đó xác định rằng tài năng phải được phát huy đúng mục tiêu và phục vụ lợi ích chung. Người coi trọng khả năng tư duy sáng tạo, năng lực tổ chức quản lý và trình độ chuyên môn cao là cơ sở để cán bộ đáp ứng yêu cầu ngày càng phức tạp của cách mạng và sự nghiệp xây dựng đất nước. Tài năng còn thể hiện ở khả năng đổi mới phương pháp công tác, thích ứng với hoàn cảnh và đưa ra giải pháp hiệu quả trong mọi tình huống.
Hồ Chí Minh luôn kết hợp việc phát triển tài năng với rèn luyện đạo đức, khuyến khích cán bộ tự học tập nâng cao trình độ, thử thách bản thân trong thực tiễn để hoàn thiện năng lực. Việc bố trí nhân tài đúng vị trí, đúng sở trường là cách để năng lực được phát huy tối đa, đóng góp trực tiếp vào sự nghiệp cách mạng. Đồng thời, Người cũng nhấn mạnh cơ chế đãi ngộ, tin tưởng và trao quyền cho người có tài, tạo môi trường thuận lợi để họ cống hiến sáng tạo và bền bỉ. Từ đó có thể thấy tài năng không chỉ là điều kiện cần mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của cách mạng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ nhân lực toàn diện.
Ba là, kết hợp giữa đức và tài bằng nguyên tắc “vừa hồng, vừa chuyên” trong giáo dục, lựa chọn và sử dụng cán bộ
Kết hợp giữa đức và tài theo nguyên tắc “vừa hồng, vừa chuyên” là một trong những quan điểm cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ. Người khẳng định: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 5, tr. 292), Người quan niệm đạo đức là cái gốc của người cách mạng và cán bộ quyết định sự thành bại của mọi công việc, cán bộ phải vừa hồng vừa chuyên, vừa có lập trường chính trị vững vàng, vừa có năng lực chuyên môn cao, nhấn mạnh rằng chỉ có sự thống nhất giữa phẩm chất chính trị và năng lực thực tiễn mới tạo nên hiệu quả công việc. Trong giáo dục và bồi dưỡng cán bộ, Hồ Chí Minh luôn đề cao việc rèn luyện tư tưởng, đạo đức gắn với nâng cao trình độ chuyên môn, tạo đội ngũ cán bộ toàn diện, vừa có đức vừa có tài. Nguyên tắc này còn được vận dụng trong lựa chọn và bố trí cán bộ, nhằm phát huy sở trường, khắc phục hạn chế và đảm bảo cán bộ phù hợp với nhiệm vụ và vị trí công tác.
Trong thực tiễn sử dụng cán bộ, Hồ Chí Minh luôn chú trọng đánh giá toàn diện, kết hợp kiểm tra, thử thách năng lực và theo dõi phẩm chất đạo đức, tránh tình trạng dùng người một cách cảm tính hoặc theo quan hệ cá nhân. Người nhấn mạnh rằng khi cán bộ được đào tạo bài bản, có tư tưởng chính trị vững vàng và năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu, họ sẽ phát huy hiệu quả cao nhất, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp cách mạng. Việc áp dụng nguyên tắc “vừa hồng, vừa chuyên” còn giúp xây dựng cơ chế trọng dụng nhân tài minh bạch, tạo môi trường làm việc dân chủ, khuyến khích sáng tạo và tinh thần trách nhiệm. Như vậy, sự kết hợp giữa đức và tài không chỉ là phương châm lý luận mà còn là công cụ thực tiễn quan trọng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước.
Bốn là, rèn luyện, đánh giá và sử dụng cán bộ là quá trình gắn liền giữa đức, tài và hoàn cảnh thực tiễn
Rèn luyện, đánh giá và sử dụng cán bộ là một quá trình gắn liền giữa đức và tài, đồng thời phải dựa trên hoàn cảnh thực tiễn, theo quan điểm của Hồ Chí Minh. Người từng nhấn mạnh: “chúng ta phải khéo dùng người, sửa chữa những khuyết điểm cho họ, giúp đỡ ưu điểm của họ. Thường chúng ta không biết tuỳ tài mà dùng người”, “Phải dùng người đúng chỗ, đúng việc” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 5, tr. 314), cho thấy việc vận dụng nhân tài không thể tách rời phẩm chất và năng lực, mà phải cân nhắc phù hợp với nhiệm vụ và điều kiện cụ thể. Quá trình rèn luyện cán bộ không chỉ nhằm nâng cao trình độ chuyên môn mà còn củng cố đạo đức cách mạng, hình thành phẩm chất trung thực, liêm chính, tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy với công việc. Việc đánh giá cán bộ cũng cần dựa trên kết quả thực tiễn, gắn với hiệu quả công tác và tác động tích cực đến tập thể, tránh quan điểm lý thuyết suông hay đánh giá cảm tính.
Việc sử dụng cán bộ theo Hồ Chí Minh là kết quả của quá trình tổng hòa giữa rèn luyện, đánh giá và bối cảnh thực tế. Người coi trọng sự linh hoạt trong bố trí, giao nhiệm vụ dựa trên năng lực và phẩm chất, đồng thời tạo điều kiện để cán bộ phát huy tối đa sở trường. Quá trình này đòi hỏi sự quan sát, theo dõi, đánh giá liên tục và chính xác, nhằm đảm bảo mỗi cán bộ đều được sử dụng đúng vị trí, phát huy hiệu quả cao nhất. Sự gắn kết giữa đức, tài và hoàn cảnh thực tiễn không chỉ nâng cao chất lượng công tác cán bộ mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc minh bạch, dân chủ, khuyến khích sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu cách mạng và sự nghiệp xây dựng đất nước.
2. Định hướng vận dụng trong giai đoạn hiện nay
Trong giai đoạn hiện nay, việc vận dụng nghệ thuật kết hợp đức và tài trong trọng dụng nhân tài của Hồ Chí Minh cần được triển khai đồng bộ, khoa học, vừa bám sát nguyên tắc vừa linh hoạt thích ứng với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nêu rõ: “Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của nền văn hóa, con người Việt Nam, bồi dưỡng sức dân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, có cơ chế đột phá để thu hút, trọng dụng nhân tài, ứng dụng mạnh mẽ khoa học và công nghệ, nhất là những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo động lực mới cho phát triển nhanh và bền vững đất nước” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tập I, tr. 110). Bên cạnh đó, Đại hội XIII của Đảng xác định: “Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và các lĩnh vực then chốt trên cơ sở nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản về chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tập I, tr. 203-204). Trên cơ sở đó, có thể đề xuất các định hướng vận dụng như sau:
Thứ nhất, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cán bộ kết hợp hài hòa giữa đức và tài.
Tiêu chí này cần cụ thể hóa theo từng ngành, lĩnh vực và vị trí công tác, vừa có tính định lượng, vừa có tính định tính. Đức của cán bộ được thể hiện qua phẩm chất trung thực, liêm chính, tinh thần phục vụ nhân dân, trách nhiệm với công việc, ý thức kỷ luật và gương mẫu, đồng thời phản ánh thái độ và hành vi trong thực tiễn. Tài của cán bộ được đánh giá qua trình độ chuyên môn, năng lực lãnh đạo - quản lý, khả năng tư duy, sáng tạo, giải quyết vấn đề và hiệu quả công việc cụ thể. Việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá này cần đảm bảo minh bạch, khách quan, liên tục theo dõi và phản hồi kết quả để phát hiện đúng năng lực và sở trường, đồng thời khắc phục những hạn chế của cán bộ. Hệ thống tiêu chí này cũng phải liên kết chặt chẽ với cơ chế khen thưởng, xử lý vi phạm và cơ chế đãi ngộ để tạo động lực phát triển toàn diện cho đội ngũ cán bộ.
Thứ hai, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện cán bộ theo hướng toàn diện, vừa nâng cao năng lực chuyên môn vừa rèn luyện phẩm chất đạo đức.
Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh rèn luyện là yếu tố quan trọng để cán bộ vừa có đức vừa có tài; do đó, các chương trình đào tạo hiện nay không chỉ tập trung vào lý luận mà cần kết hợp chặt chẽ với thực tiễn, đặc biệt là những tình huống công tác phức tạp, đa chiều. Việc đào tạo phải đi đôi với rèn luyện đạo đức, nâng cao ý thức trách nhiệm, tinh thần phục vụ nhân dân, gắn lý thuyết với thực hành, thử thách năng lực trong môi trường thực tiễn. Cần chú trọng bồi dưỡng cán bộ trẻ, cán bộ nguồn và cán bộ tiềm năng để chuẩn bị đội ngũ kế cận, góp phần hình thành một hệ thống nhân lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu công tác dài hạn. Đồng thời, chương trình đào tạo phải được đánh giá định kỳ, đảm bảo người được bồi dưỡng vừa phát triển năng lực chuyên môn vừa giữ vững chuẩn mực đạo đức, tạo điều kiện để cán bộ phát huy tối đa khả năng sáng tạo.
Thứ ba, hoàn thiện cơ chế phát hiện, tuyển dụng và thu hút nhân tài theo hướng minh bạch, cạnh tranh, công bằng và hiệu quả.
Công tác cán bộ phải dựa trên kết quả thực tiễn, năng lực và phẩm chất, tránh tình trạng dùng người theo quan hệ hay cảm tính. Do đó, các cơ quan, tổ chức cần xây dựng quy trình tuyển chọn rõ ràng, chuẩn hóa tiêu chí, kết hợp đánh giá năng lực thực tế với phẩm chất đạo đức, tạo điều kiện cho cán bộ phát huy sở trường. Cần mở rộng nguồn tuyển dụng không chỉ trong nước mà còn khai thác đội ngũ trí thức, chuyên gia trong và ngoài nước, đặc biệt là các lĩnh vực khoa học - công nghệ, quản trị, tài chính, kinh tế. Cơ chế tuyển dụng phải đi kèm với chính sách đãi ngộ hợp lý, khuyến khích cống hiến, đồng thời kết hợp kiểm soát quyền lực chặt chẽ để ngăn ngừa lạm quyền và tha hóa, đảm bảo người tài được sử dụng đúng vị trí và có môi trường thuận lợi để phát huy năng lực.
Thứ tư, sử dụng nhân tài đúng sở trường, đúng việc và linh hoạt theo hoàn cảnh thực tiễn.
Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Người đời ai cũng có chỗ hay chỗ dở. Ta phải dùng chỗ hay của người và giúp người sửa chữa chỗ dở. Dùng người cũng như dùng gỗ. Người thợ khéo thì gỗ to, nhỏ, thẳng, cong đều tuỳ chỗ mà dùng được” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 5, tr. 94). Nguyên tắc này ngày nay được vận dụng trong việc phân công cán bộ theo năng lực, sở trường và yêu cầu nhiệm vụ. Quá trình này phải kết hợp đánh giá, rèn luyện và sử dụng liên tục, tạo điều kiện để cán bộ phát huy tối đa năng lực, sáng tạo và hiệu quả công tác. Việc sử dụng đúng người, đúng việc không chỉ nâng cao hiệu quả công tác mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc dân chủ, minh bạch, khuyến khích sáng tạo và tinh thần trách nhiệm cao, tạo niềm tin trong đội ngũ cán bộ và nhân dân.
Thứ năm, xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài và gắn kết phát triển tài năng với rèn luyện đạo đức.
Văn hóa này góp phần tạo động lực lâu dài, lan tỏa giá trị đạo đức và năng lực trong cộng đồng, tạo niềm tin cho cán bộ, đồng thời khuyến khích tinh thần học tập, đổi mới sáng tạo và cống hiến. Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh đức là gốc, tài là dụng, do đó việc phát triển nhân tài phải gắn với rèn luyện đạo đức, giữ vững chuẩn mực phẩm chất, tinh thần phục vụ nhân dân và trách nhiệm với công việc. Văn hóa trọng dụng nhân tài cần gắn với mục tiêu phát triển bền vững, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, đảm bảo đội ngũ cán bộ vừa hồng vừa chuyên, nâng cao chất lượng quản lý, hiệu quả công việc, uy tín tổ chức và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Ngoài ra, các cơ quan, tổ chức cần phát triển các cơ chế giám sát, phản hồi và đánh giá thường xuyên, kết hợp kiểm tra năng lực thực tế và khảo sát kết quả công việc để đảm bảo tính khách quan, minh bạch, gắn với trách nhiệm giải trình. Việc xây dựng hệ thống khen thưởng, động viên, tạo môi trường phát triển năng lực và khuyến khích sáng tạo cũng là yếu tố quan trọng để giữ chân nhân tài, đảm bảo họ được sử dụng hiệu quả, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược quốc gia.
Việc triển khai nghệ thuật kết hợp trọng đức và trọng tài trong trọng dụng nhân tài theo tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay cần thực hiện một cách đồng bộ và toàn diện, bao quát từ việc xây dựng tiêu chí đánh giá, đào tạo bồi dưỡng, cơ chế tuyển dụng, đãi ngộ, sử dụng cán bộ đến hình thành văn hóa trọng dụng nhân tài. Đây không chỉ là yêu cầu lý luận mà còn mang tính thực tiễn cấp thiết, góp phần phát hiện đúng người, sử dụng đúng việc, phát huy tối đa năng lực của đội ngũ cán bộ và nhân sự, nâng cao chất lượng quản lý, thúc đẩy sáng tạo, đồng thời đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của đất nước trong bối cảnh hội nhập và đổi mới mạnh mẽ.
3. Kết luận
Nghệ thuật kết hợp trọng đức và trọng tài trong trọng dụng nhân tài của Hồ Chí Minh là nguyên tắc cốt lõi, có giá trị bền vững đối với công tác cán bộ. Đức là nền tảng để đảm bảo phẩm chất, trách nhiệm và tinh thần phục vụ nhân dân, tài là điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ và phát huy hiệu quả công việc. Kết hợp hài hòa đức và tài theo nguyên tắc “vừa hồng, vừa chuyên”, gắn rèn luyện, đánh giá và sử dụng cán bộ với thực tiễn, giúp phát hiện đúng người, dùng đúng việc. Vận dụng tư tưởng này trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi xây dựng tiêu chí đánh giá toàn diện, đổi mới đào tạo, cơ chế tuyển dụng và sử dụng nhân tài minh bạch, công bằng. Thực hiện thành công nguyên tắc này sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ toàn diện, vừa có đức vừa có tài, nâng cao hiệu quả quản lý, thúc đẩy sáng tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.
Tài liệu tham khảo
1. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 5, 10, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
Một là, đạo đức cách mạng là nền tảng cốt lõi để sử dụng và phát triển nhân tài
Đạo đức cách mạng theo Hồ Chí Minh là nền tảng cốt lõi để sử dụng và phát triển nhân tài, bởi nó quyết định hướng đi và phương thức vận dụng năng lực của mỗi cán bộ, công chức và nhân sự trong tổ chức. Người từng nhấn mạnh: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 5, tr. 280), cán bộ phải có đức, có tài; đức là gốc, là ngọn nguồn sức mạnh, tài là dụng, ý muốn nói rằng nhân tài nếu thiếu đạo đức sẽ dễ dẫn đến lạm quyền, quan liêu, tham nhũng hoặc hành xử vì lợi ích cá nhân, gây tổn hại cho tập thể và nhân dân. Ngược lại, khi có đạo đức vững vàng, tài năng của mỗi người mới thực sự phát huy được hiệu quả, hướng tới lợi ích chung. Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định phẩm chất trung thực, liêm chính, chí công vô tư, tinh thần phụng sự nhân dân và ý thức trách nhiệm với công việc là những yếu tố quyết định để nhân tài được tin dùng.
Đạo đức không chỉ là chuẩn mực hành vi mà còn là thước đo để đánh giá năng lực thực tiễn của cán bộ, giúp phân loại, bố trí và giao nhiệm vụ đúng sở trường. Người luôn kết hợp việc đào tạo, rèn luyện đạo đức với bồi dưỡng năng lực chuyên môn để hình thành đội ngũ cán bộ toàn diện, vừa có đức vừa có tài. Mỗi chính sách, cơ chế trọng dụng nhân tài đều phải gắn với việc rèn luyện đạo đức, tạo môi trường trong sạch, dân chủ, minh bạch và khuyến khích sáng tạo. Từ góc nhìn này, có thể thấy rằng đạo đức cách mạng là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững của nhân tài, đồng thời là yếu tố giữ vững uy tín, hiệu quả và định hướng đúng đắn trong công tác cán bộ.
Hai là, tài năng là điều kiện thiết yếu để hoàn thành niệm vụ, công hiến thiết thực cho cách mạng
Tài năng là điều kiện thiết yếu để hoàn thành nhiệm vụ, công hiến thiết thực cho cách mạng, bởi chỉ có năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn mới giúp cán bộ thực hiện hiệu quả các công việc được giao. Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Có tài phải có đức. Có tài không có đức, tham ô hủ hóa có hại cho nước. Có đức không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 10, tr. 346), từ đó xác định rằng tài năng phải được phát huy đúng mục tiêu và phục vụ lợi ích chung. Người coi trọng khả năng tư duy sáng tạo, năng lực tổ chức quản lý và trình độ chuyên môn cao là cơ sở để cán bộ đáp ứng yêu cầu ngày càng phức tạp của cách mạng và sự nghiệp xây dựng đất nước. Tài năng còn thể hiện ở khả năng đổi mới phương pháp công tác, thích ứng với hoàn cảnh và đưa ra giải pháp hiệu quả trong mọi tình huống.
Hồ Chí Minh luôn kết hợp việc phát triển tài năng với rèn luyện đạo đức, khuyến khích cán bộ tự học tập nâng cao trình độ, thử thách bản thân trong thực tiễn để hoàn thiện năng lực. Việc bố trí nhân tài đúng vị trí, đúng sở trường là cách để năng lực được phát huy tối đa, đóng góp trực tiếp vào sự nghiệp cách mạng. Đồng thời, Người cũng nhấn mạnh cơ chế đãi ngộ, tin tưởng và trao quyền cho người có tài, tạo môi trường thuận lợi để họ cống hiến sáng tạo và bền bỉ. Từ đó có thể thấy tài năng không chỉ là điều kiện cần mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của cách mạng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ nhân lực toàn diện.
Ba là, kết hợp giữa đức và tài bằng nguyên tắc “vừa hồng, vừa chuyên” trong giáo dục, lựa chọn và sử dụng cán bộ
Kết hợp giữa đức và tài theo nguyên tắc “vừa hồng, vừa chuyên” là một trong những quan điểm cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ. Người khẳng định: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 5, tr. 292), Người quan niệm đạo đức là cái gốc của người cách mạng và cán bộ quyết định sự thành bại của mọi công việc, cán bộ phải vừa hồng vừa chuyên, vừa có lập trường chính trị vững vàng, vừa có năng lực chuyên môn cao, nhấn mạnh rằng chỉ có sự thống nhất giữa phẩm chất chính trị và năng lực thực tiễn mới tạo nên hiệu quả công việc. Trong giáo dục và bồi dưỡng cán bộ, Hồ Chí Minh luôn đề cao việc rèn luyện tư tưởng, đạo đức gắn với nâng cao trình độ chuyên môn, tạo đội ngũ cán bộ toàn diện, vừa có đức vừa có tài. Nguyên tắc này còn được vận dụng trong lựa chọn và bố trí cán bộ, nhằm phát huy sở trường, khắc phục hạn chế và đảm bảo cán bộ phù hợp với nhiệm vụ và vị trí công tác.
Trong thực tiễn sử dụng cán bộ, Hồ Chí Minh luôn chú trọng đánh giá toàn diện, kết hợp kiểm tra, thử thách năng lực và theo dõi phẩm chất đạo đức, tránh tình trạng dùng người một cách cảm tính hoặc theo quan hệ cá nhân. Người nhấn mạnh rằng khi cán bộ được đào tạo bài bản, có tư tưởng chính trị vững vàng và năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu, họ sẽ phát huy hiệu quả cao nhất, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp cách mạng. Việc áp dụng nguyên tắc “vừa hồng, vừa chuyên” còn giúp xây dựng cơ chế trọng dụng nhân tài minh bạch, tạo môi trường làm việc dân chủ, khuyến khích sáng tạo và tinh thần trách nhiệm. Như vậy, sự kết hợp giữa đức và tài không chỉ là phương châm lý luận mà còn là công cụ thực tiễn quan trọng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước.
Bốn là, rèn luyện, đánh giá và sử dụng cán bộ là quá trình gắn liền giữa đức, tài và hoàn cảnh thực tiễn
Rèn luyện, đánh giá và sử dụng cán bộ là một quá trình gắn liền giữa đức và tài, đồng thời phải dựa trên hoàn cảnh thực tiễn, theo quan điểm của Hồ Chí Minh. Người từng nhấn mạnh: “chúng ta phải khéo dùng người, sửa chữa những khuyết điểm cho họ, giúp đỡ ưu điểm của họ. Thường chúng ta không biết tuỳ tài mà dùng người”, “Phải dùng người đúng chỗ, đúng việc” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 5, tr. 314), cho thấy việc vận dụng nhân tài không thể tách rời phẩm chất và năng lực, mà phải cân nhắc phù hợp với nhiệm vụ và điều kiện cụ thể. Quá trình rèn luyện cán bộ không chỉ nhằm nâng cao trình độ chuyên môn mà còn củng cố đạo đức cách mạng, hình thành phẩm chất trung thực, liêm chính, tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy với công việc. Việc đánh giá cán bộ cũng cần dựa trên kết quả thực tiễn, gắn với hiệu quả công tác và tác động tích cực đến tập thể, tránh quan điểm lý thuyết suông hay đánh giá cảm tính.
Việc sử dụng cán bộ theo Hồ Chí Minh là kết quả của quá trình tổng hòa giữa rèn luyện, đánh giá và bối cảnh thực tế. Người coi trọng sự linh hoạt trong bố trí, giao nhiệm vụ dựa trên năng lực và phẩm chất, đồng thời tạo điều kiện để cán bộ phát huy tối đa sở trường. Quá trình này đòi hỏi sự quan sát, theo dõi, đánh giá liên tục và chính xác, nhằm đảm bảo mỗi cán bộ đều được sử dụng đúng vị trí, phát huy hiệu quả cao nhất. Sự gắn kết giữa đức, tài và hoàn cảnh thực tiễn không chỉ nâng cao chất lượng công tác cán bộ mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc minh bạch, dân chủ, khuyến khích sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu cách mạng và sự nghiệp xây dựng đất nước.
2. Định hướng vận dụng trong giai đoạn hiện nay
Trong giai đoạn hiện nay, việc vận dụng nghệ thuật kết hợp đức và tài trong trọng dụng nhân tài của Hồ Chí Minh cần được triển khai đồng bộ, khoa học, vừa bám sát nguyên tắc vừa linh hoạt thích ứng với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nêu rõ: “Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của nền văn hóa, con người Việt Nam, bồi dưỡng sức dân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, có cơ chế đột phá để thu hút, trọng dụng nhân tài, ứng dụng mạnh mẽ khoa học và công nghệ, nhất là những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo động lực mới cho phát triển nhanh và bền vững đất nước” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tập I, tr. 110). Bên cạnh đó, Đại hội XIII của Đảng xác định: “Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và các lĩnh vực then chốt trên cơ sở nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản về chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tập I, tr. 203-204). Trên cơ sở đó, có thể đề xuất các định hướng vận dụng như sau:
Thứ nhất, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cán bộ kết hợp hài hòa giữa đức và tài.
Tiêu chí này cần cụ thể hóa theo từng ngành, lĩnh vực và vị trí công tác, vừa có tính định lượng, vừa có tính định tính. Đức của cán bộ được thể hiện qua phẩm chất trung thực, liêm chính, tinh thần phục vụ nhân dân, trách nhiệm với công việc, ý thức kỷ luật và gương mẫu, đồng thời phản ánh thái độ và hành vi trong thực tiễn. Tài của cán bộ được đánh giá qua trình độ chuyên môn, năng lực lãnh đạo - quản lý, khả năng tư duy, sáng tạo, giải quyết vấn đề và hiệu quả công việc cụ thể. Việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá này cần đảm bảo minh bạch, khách quan, liên tục theo dõi và phản hồi kết quả để phát hiện đúng năng lực và sở trường, đồng thời khắc phục những hạn chế của cán bộ. Hệ thống tiêu chí này cũng phải liên kết chặt chẽ với cơ chế khen thưởng, xử lý vi phạm và cơ chế đãi ngộ để tạo động lực phát triển toàn diện cho đội ngũ cán bộ.
Thứ hai, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện cán bộ theo hướng toàn diện, vừa nâng cao năng lực chuyên môn vừa rèn luyện phẩm chất đạo đức.
Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh rèn luyện là yếu tố quan trọng để cán bộ vừa có đức vừa có tài; do đó, các chương trình đào tạo hiện nay không chỉ tập trung vào lý luận mà cần kết hợp chặt chẽ với thực tiễn, đặc biệt là những tình huống công tác phức tạp, đa chiều. Việc đào tạo phải đi đôi với rèn luyện đạo đức, nâng cao ý thức trách nhiệm, tinh thần phục vụ nhân dân, gắn lý thuyết với thực hành, thử thách năng lực trong môi trường thực tiễn. Cần chú trọng bồi dưỡng cán bộ trẻ, cán bộ nguồn và cán bộ tiềm năng để chuẩn bị đội ngũ kế cận, góp phần hình thành một hệ thống nhân lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu công tác dài hạn. Đồng thời, chương trình đào tạo phải được đánh giá định kỳ, đảm bảo người được bồi dưỡng vừa phát triển năng lực chuyên môn vừa giữ vững chuẩn mực đạo đức, tạo điều kiện để cán bộ phát huy tối đa khả năng sáng tạo.
Thứ ba, hoàn thiện cơ chế phát hiện, tuyển dụng và thu hút nhân tài theo hướng minh bạch, cạnh tranh, công bằng và hiệu quả.
Công tác cán bộ phải dựa trên kết quả thực tiễn, năng lực và phẩm chất, tránh tình trạng dùng người theo quan hệ hay cảm tính. Do đó, các cơ quan, tổ chức cần xây dựng quy trình tuyển chọn rõ ràng, chuẩn hóa tiêu chí, kết hợp đánh giá năng lực thực tế với phẩm chất đạo đức, tạo điều kiện cho cán bộ phát huy sở trường. Cần mở rộng nguồn tuyển dụng không chỉ trong nước mà còn khai thác đội ngũ trí thức, chuyên gia trong và ngoài nước, đặc biệt là các lĩnh vực khoa học - công nghệ, quản trị, tài chính, kinh tế. Cơ chế tuyển dụng phải đi kèm với chính sách đãi ngộ hợp lý, khuyến khích cống hiến, đồng thời kết hợp kiểm soát quyền lực chặt chẽ để ngăn ngừa lạm quyền và tha hóa, đảm bảo người tài được sử dụng đúng vị trí và có môi trường thuận lợi để phát huy năng lực.
Thứ tư, sử dụng nhân tài đúng sở trường, đúng việc và linh hoạt theo hoàn cảnh thực tiễn.
Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Người đời ai cũng có chỗ hay chỗ dở. Ta phải dùng chỗ hay của người và giúp người sửa chữa chỗ dở. Dùng người cũng như dùng gỗ. Người thợ khéo thì gỗ to, nhỏ, thẳng, cong đều tuỳ chỗ mà dùng được” (Hồ Chí Minh, toàn tập, 2011, tập 5, tr. 94). Nguyên tắc này ngày nay được vận dụng trong việc phân công cán bộ theo năng lực, sở trường và yêu cầu nhiệm vụ. Quá trình này phải kết hợp đánh giá, rèn luyện và sử dụng liên tục, tạo điều kiện để cán bộ phát huy tối đa năng lực, sáng tạo và hiệu quả công tác. Việc sử dụng đúng người, đúng việc không chỉ nâng cao hiệu quả công tác mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc dân chủ, minh bạch, khuyến khích sáng tạo và tinh thần trách nhiệm cao, tạo niềm tin trong đội ngũ cán bộ và nhân dân.
Thứ năm, xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài và gắn kết phát triển tài năng với rèn luyện đạo đức.
Văn hóa này góp phần tạo động lực lâu dài, lan tỏa giá trị đạo đức và năng lực trong cộng đồng, tạo niềm tin cho cán bộ, đồng thời khuyến khích tinh thần học tập, đổi mới sáng tạo và cống hiến. Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh đức là gốc, tài là dụng, do đó việc phát triển nhân tài phải gắn với rèn luyện đạo đức, giữ vững chuẩn mực phẩm chất, tinh thần phục vụ nhân dân và trách nhiệm với công việc. Văn hóa trọng dụng nhân tài cần gắn với mục tiêu phát triển bền vững, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, đảm bảo đội ngũ cán bộ vừa hồng vừa chuyên, nâng cao chất lượng quản lý, hiệu quả công việc, uy tín tổ chức và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Ngoài ra, các cơ quan, tổ chức cần phát triển các cơ chế giám sát, phản hồi và đánh giá thường xuyên, kết hợp kiểm tra năng lực thực tế và khảo sát kết quả công việc để đảm bảo tính khách quan, minh bạch, gắn với trách nhiệm giải trình. Việc xây dựng hệ thống khen thưởng, động viên, tạo môi trường phát triển năng lực và khuyến khích sáng tạo cũng là yếu tố quan trọng để giữ chân nhân tài, đảm bảo họ được sử dụng hiệu quả, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược quốc gia.
Việc triển khai nghệ thuật kết hợp trọng đức và trọng tài trong trọng dụng nhân tài theo tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay cần thực hiện một cách đồng bộ và toàn diện, bao quát từ việc xây dựng tiêu chí đánh giá, đào tạo bồi dưỡng, cơ chế tuyển dụng, đãi ngộ, sử dụng cán bộ đến hình thành văn hóa trọng dụng nhân tài. Đây không chỉ là yêu cầu lý luận mà còn mang tính thực tiễn cấp thiết, góp phần phát hiện đúng người, sử dụng đúng việc, phát huy tối đa năng lực của đội ngũ cán bộ và nhân sự, nâng cao chất lượng quản lý, thúc đẩy sáng tạo, đồng thời đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của đất nước trong bối cảnh hội nhập và đổi mới mạnh mẽ.
3. Kết luận
Nghệ thuật kết hợp trọng đức và trọng tài trong trọng dụng nhân tài của Hồ Chí Minh là nguyên tắc cốt lõi, có giá trị bền vững đối với công tác cán bộ. Đức là nền tảng để đảm bảo phẩm chất, trách nhiệm và tinh thần phục vụ nhân dân, tài là điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ và phát huy hiệu quả công việc. Kết hợp hài hòa đức và tài theo nguyên tắc “vừa hồng, vừa chuyên”, gắn rèn luyện, đánh giá và sử dụng cán bộ với thực tiễn, giúp phát hiện đúng người, dùng đúng việc. Vận dụng tư tưởng này trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi xây dựng tiêu chí đánh giá toàn diện, đổi mới đào tạo, cơ chế tuyển dụng và sử dụng nhân tài minh bạch, công bằng. Thực hiện thành công nguyên tắc này sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ toàn diện, vừa có đức vừa có tài, nâng cao hiệu quả quản lý, thúc đẩy sáng tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.
Tài liệu tham khảo
1. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 5, 10, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
