Bài báo nghiên cứu "Trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong kinh doanh online và thương mại điện tử tại Việt Nam" do Trần Mỹ Linh (Khoa Đào tạo Luật sư, Học viện Tư pháp) thực hiện.

TÓM TẮT:

Nghiên cứu phân tích trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong hoạt động thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam trong bối cảnh thị trường phát triển nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trên cơ sở phân tích các văn bản pháp luật như Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP, bài viết chỉ ra các nhóm nghĩa vụ chính của doanh nghiệp gồm: minh bạch thông tin, đảm bảo chất lượng hàng hóa, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tuân thủ sở hữu trí tuệ và thực hiện nghĩa vụ thuế. Theo đó, nghiên cứu đề xuất hoàn thiện pháp lý, tăng chế tài, nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp và ứng dụng công nghệ để tăng hiệu quả quản lý TMĐT.

Từ khóa: thương mại điện tử, trách nhiệm pháp lý, bảo vệ người tiêu dùng, dữ liệu cá nhân, hàng giả trực tuyến.

1. Đặt vấn đề

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của TMĐT tại Việt Nam trong những năm gần đây đã trở thành động lực quan trọng của kinh tế số. Theo Báo cáo Vietnam E-Commerce Business Index (EBI) 2024 của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), quy mô thị trường TMĐT đạt khoảng 25 tỷ USD, doanh thu bán lẻ trực tuyến chiếm 17,3 tỷ USD và tỷ lệ TMĐT so với tổng mức bán lẻ đạt 10%, tăng so với 8,5% năm trước. Đến năm 2024, quy mô thị trường tiếp tục mở rộng lên 32 tỷ USD, tốc độ tăng gần 27% (EBI, 2025).

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh này cũng kéo theo nhiều thách thức pháp lý. Các nghiên cứu hiện nay chưa phân tích đầy đủ trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp TMĐT, mức độ tuân thủ pháp luật và mối tương tác giữa doanh nghiệp, sàn TMĐT và cơ quan quản lý. Trên cơ sở đó, nghiên cứu này nhằm phân tích khung pháp lý điều chỉnh TMĐT tại Việt Nam, làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp về minh bạch thông tin, bảo vệ người tiêu dùng, dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và nghĩa vụ thuế, đồng thời đánh giá các vụ vi phạm điển hình để phản ánh thực tiễn tuân thủ.

Kết quả nghiên cứu kỳ vọng sẽ lấp đầy khoảng trống học thuật về trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong TMĐT, hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện rủi ro pháp lý và cung cấp cơ sở khoa học cho cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện quy định pháp luật, góp phần thúc đẩy TMĐT Việt Nam phát triển minh bạch, bền vững trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

2. Cơ sở lý thuyết và Khung pháp lý

2.1. Cơ sở lý thuyết về kinh doanh online và thương mại điện tử

Kinh doanh online và TMĐT là hoạt động cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ thông qua phương tiện điện tử mà không yêu cầu giao dịch trực tiếp. Theo OECD (2022), giao dịch điện tử bao gồm toàn bộ quá trình chào bán, ký kết hợp đồng, thanh toán và cung ứng dịch vụ trên nền tảng số. Các lý thuyết nền tảng như lý thuyết chi phí giao dịch của Coase (1937) cho thấy, TMĐT giúp doanh nghiệp giảm chi phí tìm kiếm, đàm phán và giám sát, từ đó mở rộng quy mô hoạt động. Lý thuyết thông tin bất đối xứng của Akerlof (1970) nhấn mạnh nguy cơ rủi ro cho người tiêu dùng khi thông tin về hàng hóa hoặc dịch vụ thiếu minh bạch. Lý thuyết niềm tin trong giao dịch điện tử (Gefen, 2002) cho thấy sự tin cậy giữa các bên là yếu tố quyết định khả năng vận hành và ổn định của thị trường trực tuyến. Những lý thuyết này tạo nền tảng để hiểu tại sao trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong TMĐT - từ minh bạch thông tin đến bảo vệ dữ liệu cá nhân - lại có vai trò quan trọng trong việc giảm rủi ro và củng cố niềm tin của khách hàng.

2.2. Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động TMĐT tại Việt Nam

Khung pháp lý TMĐT tại Việt Nam được xây dựng qua nhiều văn bản luật, nghị định và thông tư. Luật Giao dịch điện tử năm 2023 quy định nguyên tắc giao dịch số, giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu, hợp đồng điện tử và trách nhiệm của chủ thể vận hành hạ tầng số. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 dành một chương riêng điều chỉnh giao dịch trực tuyến, yêu cầu doanh nghiệp công khai thông tin về chủ thể kinh doanh, chính sách bảo hành - đổi trả và cơ chế tiếp nhận khiếu nại. Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP điều chỉnh trực tiếp hoạt động của website và sàn giao dịch TMĐT, bao gồm nghĩa vụ đăng ký, lưu trữ thông tin giao dịch, bảo vệ dữ liệu khách hàng và phối hợp với cơ quan quản lý khi phát hiện vi phạm. Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân bổ sung các quy định về thu thập, xử lý, lưu trữ và báo cáo vi phạm dữ liệu. Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 tăng cường cơ chế xử lý hành vi xâm phạm nhãn hiệu, bản quyền trên môi trường số. Cục Thuế hướng dẫn doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến phải kê khai doanh thu và xuất hóa đơn điện tử để bảo đảm minh bạch tài chính. Tuy khung pháp lý hiện tương đối đầy đủ, nhiều quy định chưa theo kịp các mô hình mới như livestream commerce, dropshipping xuyên biên giới hay bán hàng qua nền tảng mạng xã hội, dẫn đến thách thức trong thực thi và kiểm soát.

2.3. Các nhóm trách nhiệm pháp lý trọng tâm của doanh nghiệp

Trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp kinh doanh online có thể phân thành 5 nhóm chính: Thứ nhất, trách nhiệm minh bạch thông tin, bao gồm công khai thông tin về sản phẩm, giá bán, điều khoản giao dịch và danh tính pháp lý của doanh nghiệp, nhằm giảm thiểu rủi ro bất đối xứng thông tin; Thứ hai, trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng, bao gồm cơ chế tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, quy trình đổi trả hàng hóa và đảm bảo chất lượng sản phẩm theo đúng cam kết; Thứ ba, trách nhiệm về sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp phải đảm bảo không kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền và có biện pháp xác minh nguồn gốc sản phẩm; Thứ tư, trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân, yêu cầu doanh nghiệp thu thập dữ liệu đúng mục đích, hạn chế xử lý quá mức và bảo mật thông tin khách hàng. Cuối cùng, trách nhiệm về thuế và hóa đơn điện tử nhằm bảo đảm minh bạch tài chính trong toàn bộ giao dịch trực tuyến. Việc thực thi các trách nhiệm này đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố niềm tin người tiêu dùng và nâng cao tính bền vững của thị trường TMĐT, đồng thời tạo cơ sở để đánh giá hiệu quả pháp luật trong thực tiễn.

 3. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính, dựa trên phân tích - tổng hợp tài liệu thứ cấp. Các nguồn dữ liệu chính gồm: hệ thống văn bản pháp luật về TMĐT (Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, Nghị định số 52/2013/NĐ-CP, Nghị định số 85/2021/NĐ-CP, Nghị định số 13/2023/NĐ-CP), báo cáo của VECOM, Cục Thuế, Cục Quản lý thị trường và các thông tin báo chí về các vụ vi phạm điển hình. Nghiên cứu áp dụng phân tích nội dung để nhận diện các nhóm trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp và mức độ tuân thủ trong thực tiễn. Đồng thời, sử dụng phương pháp so sánh - đối chiếu giữa quy định pháp luật và thực trạng triển khai nhằm làm rõ những khoảng cách tồn tại và đề xuất giải pháp phù hợp.

4. Thực trạng và trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong TMĐT

Sự phát triển nhanh của TMĐT khiến doanh nghiệp phải tuân thủ nhiều nghĩa vụ pháp lý nhằm bảo vệ người tiêu dùng và đảm bảo minh bạch thị trường. Trước hết, theo Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP, doanh nghiệp phải công khai trung thực thông tin về giá, đặc tính sản phẩm, chính sách đổi trả và danh tính pháp lý; mọi hành vi quảng cáo sai sự thật đều bị xử lý. Doanh nghiệp cũng phải chịu trách nhiệm về chất lượng và nguồn gốc hàng hóa, không kinh doanh hàng giả hoặc xâm phạm sở hữu trí tuệ - thực tế cho thấy các sàn như Shopee và Lazada đã bị yêu cầu gỡ hàng nghìn sản phẩm vi phạm.

Bên cạnh đó, bảo vệ dữ liệu cá nhân là nghĩa vụ quan trọng theo Nghị định số 13/2023/NĐ-CP, yêu cầu thu thập và xử lý dữ liệu có sự đồng ý rõ ràng và đảm bảo an toàn thông tin; nhiều đơn vị đã bị xử phạt vì để lộ dữ liệu khách hàng. Với vai trò trung gian, các sàn TMĐT còn phải xác minh người bán, lưu trữ hồ sơ giao dịch, loại bỏ hàng hóa vi phạm và tiếp nhận khiếu nại theo Nghị định số 85/2021/NĐ-CP. Ngoài ra, nghĩa vụ thuế cũng được siết chặt theo Thông tư số 40/2021/TT-BTC, yêu cầu cả doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh online kê khai, nộp thuế đầy đủ và phối hợp cung cấp dữ liệu doanh thu.

4.1. Thực trạng tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp TMĐT

Thực tiễn tuân thủ pháp luật TMĐT của doanh nghiệp Việt Nam cho thấy một bức tranh 2 mặt. Một mặt, nhiều doanh nghiệp đã ý thức rõ hơn về trách nhiệm pháp lý khi kinh doanh trực tuyến. Các nền tảng lớn như Shopee, Lazada hay Tiki đã triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo nhằm rà soát và chặn hàng giả ngay từ bước đăng tải. Cơ chế đổi trả, hoàn tiền và hỗ trợ khách hàng cũng ngày càng minh bạch hơn. Theo Báo cáo EBI năm 2023, tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thông báo hoặc đăng ký website TMĐT với Bộ Công Thương tăng lên 42%, phản ánh sự cải thiện về nhận thức và hành vi tuân thủ. Tuy vậy, thực tế vẫn tồn tại nhiều hạn chế đáng quan ngại. Hàng giả và hàng nhái tiếp tục xuất hiện trên nhiều kênh bán hàng, đặc biệt là các nền tảng mạng xã hội vốn khó kiểm soát hơn các sàn TMĐT truyền thống. Tình trạng thu thập và mua bán trái phép dữ liệu khách hàng vẫn diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng đến quyền riêng tư của người tiêu dùng. Mặt khác, nhiều cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, thậm chí cố tình trốn thuế, không xuất hóa đơn, gây thất thu ngân sách nhà nước. Những tồn tại này cho thấy việc tuân thủ pháp luật trong TMĐT vẫn còn nhiều khoảng trống và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các nền tảng TMĐT.

4.2. Các vụ việc vi phạm điển hình trong TMĐT tại Việt Nam

Thực tiễn cho thấy nhiều vi phạm nghiêm trọng trên TMĐT. Điển hình là vụ mỹ phẩm giả Althena do Công ty Athena Việt Nam sản xuất và phân phối, được quảng bá và bán rộng rãi trên mạng xã hội dù không đạt chỉ số an toàn; cơ quan chức năng đã thu giữ hơn 13.000 sản phẩm và khởi tố vụ án vì hành vi sản xuất hàng giả. Bên cạnh đó, các sàn lớn như Shopee và Lazada cũng phải gỡ bỏ hàng chục nghìn sản phẩm giả mạo thương hiệu nổi tiếng, cho thấy mức độ phổ biến của hàng giả trên môi trường số. Ngoài ra, nhiều sự cố rò rỉ dữ liệu cá nhân và tình trạng trốn thuế (với hơn 33.000 trường hợp bị truy thu gần 1.400 tỷ đồng giai đoạn 2021 - 2023) tiếp tục phản ánh những rủi ro lớn về an ninh dữ liệu và nghĩa vụ tài chính trong TMĐT.

4.3. Nguyên nhân của các hành vi vi phạm

Những vi phạm kể trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Từ phía doanh nghiệp, áp lực cạnh tranh về giá và lợi nhuận khiến nhiều đơn vị tìm cách nhập hàng giá rẻ, không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo vượt quá công dụng thực tế. Nhiều cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ chưa được trang bị kiến thức pháp lý đầy đủ, dẫn đến các hành vi vi phạm vô tình hoặc cố ý. Ở chiều ngược lại, các nền tảng TMĐT cũng chưa thực hiện đầy đủ vai trò kiểm soát. Lượng sản phẩm khổng lồ khiến việc rà soát khó đạt hiệu quả tuyệt đối, trong khi cơ chế xác thực người bán và kiểm tra hàng hóa vẫn còn nhiều hạn chế. Từ góc độ quản lý nhà nước, việc giám sát hoạt động TMĐT gặp khó khăn do giao dịch phát sinh nhanh, phân tán và ngày càng phức tạp. Một số quy định pháp luật cũng chưa theo kịp các mô hình mới như kinh doanh livestream hay dropshipping xuyên biên giới. Mức xử phạt đối với hàng giả, vi phạm dữ liệu hoặc trốn thuế tuy đã cải thiện nhưng vẫn chưa đủ mạnh để tạo hiệu ứng răn đe. Chính những yếu tố này làm gia tăng rủi ro và tạo khoảng trống cho các hành vi vi phạm trong TMĐT.

4.4. Tác động của các hành vi vi phạm đối với thị trường TMĐT

            Các hành vi vi phạm pháp luật trong TMĐT gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều chủ thể trong nền kinh tế. Người tiêu dùng là nhóm chịu tác động trực tiếp nhất, khi họ có thể gặp rủi ro sức khỏe từ mỹ phẩm giả, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc hoặc bị lộ thông tin cá nhân. Bên cạnh đó là niềm tin bị xói mòn khiến quyết định mua sắm trực tuyến trở nên thận trọng hơn, ảnh hưởng tới tăng trưởng của ngành. Đối với doanh nghiệp chân chính, sự tồn tại của hàng giả và các hoạt động cạnh tranh không lành mạnh khiến họ gặp khó khăn trong việc duy trì thị phần, giảm động lực đổi mới và đầu tư. Các nền tảng TMĐT cũng bị ảnh hưởng nặng nề, khi uy tín của họ bị suy giảm nếu để xảy ra tình trạng bán hàng vi phạm kéo dài. Trong một số trường hợp, các nền tảng còn đối mặt với nguy cơ bị thanh tra, hạn chế hoạt động nếu không khắc phục kịp thời. Về phía Nhà nước, hành vi trốn thuế và buôn bán hàng giả không chỉ gây thất thu ngân sách, mà còn làm tăng chi phí quản lý, thanh tra và xử lý vi phạm. Nếu không được kiểm soát hiệu quả, các hành vi này có thể làm méo mó cấu trúc thị trường, ảnh hưởng đến tính minh bạch của nền kinh tế số và cản trở sự phát triển bền vững của TMĐT Việt Nam.

5. Giải pháp nâng cao tuân thủ pháp luật trong thương mại điện tử

Để giảm thiểu vi phạm trong TMĐT, việc hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường chế tài là cần thiết. Nhà nước cần cập nhật các quy định nhằm yêu cầu doanh nghiệp minh bạch thông tin sản phẩm, xuất trình hóa đơn, chứng từ và bảo vệ dữ liệu người tiêu dùng, đồng thời tăng mức xử phạt, tịch thu hàng hóa hoặc đình chỉ hoạt động với hành vi gian lận, quảng cáo sai sự thật. Cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Công Thương, Bộ Công an, Cục Thuế và Cục An toàn thực phẩm cần được thiết lập để giám sát hiệu quả các giao dịch phức tạp.

Doanh nghiệp và sàn TMĐT cần nâng cao trách nhiệm quản lý. Doanh nghiệp phải công bố đầy đủ thông tin sản phẩm, áp dụng công nghệ AI rà soát hàng giả, đào tạo nhân sự về pháp luật và đạo đức kinh doanh, đồng thời quản lý dữ liệu khách hàng chặt chẽ, chỉ thu thập khi có đồng ý rõ ràng và triển khai bảo mật theo tiêu chuẩn quốc tế. Sàn TMĐT cần thực hiện vai trò “người gác cổng”, xác thực người bán, lưu trữ hồ sơ giao dịch, loại bỏ sản phẩm vi phạm và tiếp nhận khiếu nại kịp thời, kết hợp giám sát tự động và phối hợp định kỳ với cơ quan quản lý để duy trì môi trường minh bạch.

Tuyên truyền và giáo dục pháp luật đóng vai trò quan trọng. Doanh nghiệp và người tiêu dùng cần được đào tạo nhận diện hàng giả, quảng cáo sai sự thật, khai thuế và bảo vệ dữ liệu. Người tiêu dùng nên tham gia giám sát và báo cáo vi phạm, tạo sức ép xã hội để răn đe hành vi sai phạm.

Ứng dụng công nghệ là yếu tố then chốt. AI, big data và blockchain giúp theo dõi nguồn gốc sản phẩm, phát hiện gian lận và truy xuất lịch sử giao dịch. Hệ thống cảnh báo sớm và ứng dụng tra cứu thông tin giúp cơ quan quản lý, sàn TMĐT và người tiêu dùng phát hiện và xác minh sản phẩm vi phạm. Hợp tác quốc tế cũng cần được đẩy mạnh để kiểm soát rủi ro từ hàng hóa nước ngoài và học hỏi mô hình quản lý hiệu quả.

Tuân thủ pháp luật là yếu tố quyết định để TMĐT phát triển bền vững và minh bạch. Doanh nghiệp tuân thủ các quy định về thông tin, chất lượng hàng hóa, bảo vệ dữ liệu và nghĩa vụ thuế sẽ bảo vệ uy tín, tăng niềm tin người tiêu dùng và giảm rủi ro pháp lý, đồng thời tạo cơ sở cho sự phát triển an toàn, hiệu quả của thị trường TMĐT.

6. Kết luận

TMĐT đang trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế số Việt Nam, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức về tuân thủ pháp luật, minh bạch thị trường và bảo vệ người tiêu dùng. Từ phân tích các quy định hiện hành và thực tiễn vi phạm, nghiên cứu khẳng định việc nâng cao trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp và hoàn thiện cơ chế quản lý là điều kiện tiên quyết để TMĐT phát triển bền vững.

Các giải pháp đề xuất cho thấy cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, sàn TMĐT và người tiêu dùng. Hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường chế tài, nâng cao năng lực giám sát, đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật và ứng dụng công nghệ (AI, big data, blockchain) là những hướng đi then chốt giúp giảm thiểu rủi ro, ngăn chặn gian lận và bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch.

Tuân thủ pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn là yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên số. Khi doanh nghiệp thực hiện đầy đủ trách nhiệm về thông tin, chất lượng hàng hóa, bảo vệ dữ liệu và nghĩa vụ thuế, TMĐT Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển an toàn, hiệu quả và hướng tới tiêu chuẩn quốc tế.

Tài liệu tham khảo:

Bộ Công an (2025). Khởi tố, bắt tạm giam Giám đốc Công ty TNHH sản xuất và thương mại Athena Việt Nam sản xuất hàng nghìn sản phẩm mỹ phẩm giả. Truy cập tại https://bocongan.gov.vn/bai-viet/khoi-to-bat-tam-giam-giam-doc-cong-ty-tnhh-san-xuat-va-thuong-mai-athena-viet-nam-san-xuat-hang-nghin-san-pham-my-pham-gia-d22-t45842.

Bộ Công Thương (2023). Kết luận thanh tra hoạt động thương mại điện tử trên nền tảng TikTok Shop. Truy cập tại https://www.moit.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/ket-luan-thanh-tra-hoat-dong-thuong-mai-dien-tu-tren-nen-tang-tiktok-shop-20123.

Bộ Khoa học và Công nghệ (2022). Quyết định xử phạt vi phạm hành chính về hành vi để lộ thông tin cá nhân người dùng. Truy cập tại https://mic.gov.vn/van-ban/2022-quyet-dinh-xu-phat-vi-pham.

Bộ Tài chính (2021). Thông tư số  40/2021/TT-BTC hướng dẫn kê khai thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Truy cập tại https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Thuong-mai/Thong-tu-40-2021-TT-BTC-206262.aspx.

Chính phủ (2013). Nghị định số 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử. Truy cập tại https://thuvienphapluat.vn/van-ban/EN/Thuong-mai/Decree-No-52-2013-ND-CP-on-e-commerce/190231/tieng-anh.aspx.

Chính phủ (2021). Nghị định số 85/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử. Truy cập tại https://thuvienphapluat.vn/van-ban/EN/Thuong-mai/Decree-85-2021-ND-CP-amendments-to-Government-s-Decree-52-2013-ND-CP/490888/tieng-anh.aspx.

Chính phủ (2023). Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Truy cập tại https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=207759.

Công an Nhân dân (2023). Xử lý hơn 33 nghìn trường hợp vi phạm thương mại điện tử, truy thu và phạt gần 1,4 nghìn tỷ đồng. Truy cập tại https://cand.com.vn/doanh-nghiep/xu-ly-hon-33-nghin-truong-hop-vi-pham-thuong-mai-dien-tu-truy-thu-va-phat-gan-1-4-nghin-ty-dong-i760844.

Cục Quản lý thị trường (2023). Báo cáo kiểm tra và xử lý hàng giả trên sàn thương mại điện tử Shopee và Lazada. Truy cập tại https://www.tm.vn/bao-cao-kiem-tra-hang-gia.

Cục Thuế (2023). Kết quả thu ngân sách từ hoạt động kinh doanh thương mại điện tử năm 2023. Truy cập tại https://www.gdt.gov.vn/thu-ngan-sach-2023.

Thanh Thương. (2023). Gỡ hơn 33.000 sản phẩm giả, nhái trên Shopee, TikTok Shop, Lazada. Báo Dân trí, truy cập tại https://dantri.com.vn/kinh-doanh/go-hon-33000-san-pham-gia-nhai-tren-shopee-tiktok-shop-lazada.htm

Quốc hội (2015). Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13. Truy cập tại https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Bao-hiem-Bo-luat-Hinh-su-2015-233576.aspx.

Quốc hội (2018). Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14. Truy cập tại https://thuvienphapluat.vn/van-ban/An-ninh-mang/Luat-An-ninh-mang-2018-370511.aspx.

Quốc hội (2019). Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14. Truy cập tại https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue/Luat-Quan-ly-thue-38-2019-QH14-364700.aspx.

Quốc hội (2023). Luật Giao dịch điện tử năm 2023. Truy cập tại https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=208421.

Quốc hội (2023). Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15. Truy cập tại https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=208363.

Quang Hùng (2025). Xử phạt cơ sở hơn 350 triệu đồng vì kinh doanh mỹ phẩm giả, quảng cáo sai sự thật. Tạp chí Kinh tế Tài chính. Truy cập tại https://thuehaiquan.tapchikinhtetaichinh.vn/xu-phat-co-so-hon-350-trieu-dong-vi-kinh-doanh-my-pham-gia-198826.html.

Minh Chiến (2023). Hơn 32.000 người bán hàng online bị xử phạt, truy thu gần 1.400 tỷ đồng tiền thuế. Báo Người Lao động. Truy cập tại https://nld.com.vn/hon-32000-nguoi-ban-hang-online-bi-xu-phat-truy-thu-gan-1400-ti-dong-tien-thue-196250304152616458.htm

Akerlof G. A. (1970). The market for “lemons”: Quality uncertainty and the market mechanism. Quarterly Journal of Economics, 84(3), 488-500.

Coase R. H. (1937). The nature of the firm. Economica, 4(16), 386-405.

Gefen D. (2002). Reflections on the dimensions of trust and trustworthiness among online consumers. ACM SIGMIS Database, 33(3), 38-53.

OECD (2022). Digital economy outlook 2022. OECD Publishing. https://www.oecd.org/digital/digital-economy-outlook-2022-9b245a2b-en.htm

Vietnam E-Commerce Association (VECOM) (2024). Vietnam E Commerce Business Index Report 2024. Available at https://en.vecom.vn/vietnam-e-commerce-business-index-report-ebi-2024.

VECOM. (2025). Vietnam E Commerce Business Index Report 2025. Available at https://esc.vn/wp-content/uploads/2025/07/Bao-cao-EBI-2025-Final-Vn.pdf.

Legal responsibilities of enterprises in online business and e-commerce in Vietnam

Tran My Linh

Faculty of Lawyer Training, Judicial Academy of Vietnam

Abstract:

This study examines the legal responsibilities of enterprises engaged in e-commerce in Vietnam amid rapid market expansion and rising operational risks. Drawing on key legal instruments, including the Law on Electronic Transactions (2023), the Law on Consumer Protection (2023), Decree No. 52/2013/ND-CP, and Decree No. 85/2021/ND-CP, the study identifies the core groups of obligations imposed on businesses: ensuring information transparency, guaranteeing product quality, protecting personal data, complying with intellectual property regulations, and fulfilling tax duties. Based on this analysis, the study proposes directions for improving the legal framework, strengthening sanctions, enhancing corporate accountability, and applying technological solutions to increase the effectiveness of e-commerce governance.

Keywords: e-commerce, liability, consumer protection, personal data, online counterfeiting.

[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 31/2025]

Nguồn: Tạp chí công thương

Theo kythuatchonghanggia.vn