PHÁT TRIỂN SINH KẾ BIỂN CỦA NGƯỜI DÂN XÃ ĐẢO VIỆT HẢI, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
Đăng lúc: 2026-01-07 09:23:00
|
Bởi: admin
|
Lượt xem: 6
|
Chuyên mục: Đời sống xã hội
Bài viết cung cấp một phân tích về sự phát triển du lịch tại xã Việt Hải, một cộng đồng nằm trong Vườn Quốc gia Cát Bà và Khu dự trữ sinh quyển thế giới, thuộc Đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực phục hồi ngành du lịch sau đại dịch COVID-19 và đối mặt với những thách thức từ biến đổi khí hậu, bài viết này đi sâu vào quá trình chuyển đổi sinh kế của cư dân địa phương từ nông-ngư nghiệp thuần túy sang mô hình du lịch dựa vào cộng đồng và du lịch sinh thái. Đặc biệt, nghiên cứu tập trung đề cập đến tính bền vững của mô hình du lịch cộng đồng tại Việt Hải. Kết quả nghiên cứu chỉ ra du lịch đã góp phần xóa đói giảm nghèo, nhưng xã đảo đang đối mặt với nguy cơ vượt quá sức tải môi trường, khủng hoảng xử lý rác thải và sự phụ thuộc kinh tế.
Các nguồn lực phát triển du lịch biển đảo ở xã Việt Hải
Xã Việt Hải thuộc thành phố Hải Phòng. Với diện tích khoảng 3.693 ha (tương đương 36,93 km²), xã Việt Hải hiện có 90 hộ gia đình, tổng dân số đạt 258 người tính đến tháng 6 năm 2024. Về mặt địa lý, xã Việt Hải có vị trí đặc biệt: phía Đông giáp lạch Cửa Vạn, phía Tây Bắc giáp xã Gia Luận và Vườn Quốc Gia Cát Bà, phía Bắc giáp Vịnh Hạ Long, phía Tây giáp xã Trân Châu, và phía Nam giáp thị trấn Cát Bà. Xã được chia thành hai thôn, Thôn 1 và Thôn 2.
Điểm đặc biệt của xã Việt Hải là không có đường bộ dành cho phương tiện giao thông từ trung tâm huyện lỵ đến xã, điều này tạo nên một nét độc đáo riêng biệt trong số 12 xã, phường thuộc Thành phố Hải Phòng. Để đến được xã Việt Hải, du khách có thể lựa chọn đi bộ qua tuyến đường rừng xuyên qua Vườn Quốc Gia Cát Bà với chiều dài khoảng 9 km, tiếp tục di chuyển trên đường trong xã dài khoảng 1,6 km, và từ xã ra bến Việt Hải thêm khoảng 3,4 km, tổng quãng đường từ Trung tâm Vườn Quốc Gia Cát Bà đến Bến Việt Hải là khoảng 14 km. Ngoài ra, du khách cũng có thể lựa chọn đi thuyền từ bến cảng Cái Bèo qua vịnh Lan Hạ, hành trình này kéo dài khoảng 40 phút để đến bến Việt Hải. Từ bến Việt Hải, du khách có thể tiếp tục hành trình vào xã bằng cách đi bộ, đi xe ôm, thuê xe đạp hoặc sử dụng xe ô tô điện.
Trạm kiểm soát, quản lí vé tham quan, lưu trú đảo Cát Bà, tại xã Việt Hải (Ảnh tác giả chụp tháng 11/2025)
Kết quả của hoạt động du lịch tại xã Việt Hải
Du lịch là động lực quan trọng đối với phát triển sinh kế, bảo tồn văn hóa của người dân địa phương. Thực tế ở xã Việt Hải, du lịch sinh thái hay du lịch cộng đồng đã tác động mạnh đến cộng đồng. Theo người dân, số lượng du khách đến xã đã tăng lên, và phần lớn họ được hưởng lợi trực tiếp từ các dịch vụ du lịch, số khác thì hưởng lợi gián tiếp do nhu cầu gia tăng các sản phẩm nông nghiệp, thông qua các dịch vụ như xe ôm, xe điện... Nhờ kinh tế phát triển, mức sống của người dân cũng tăng dần, và người dân có thể mua sắm được các đồ nội thất, đồ gia dụng điện, hay sửa chữa nhà cửa. Theo Chủ tịch Hội nông dân xã Việt Hải, khoảng 15 năm trở về trước, người dân xã này chủ yếu làm ruộng, chăn nuôi gia súc, gia cầm... nên cuộc sống rất khó khăn.
Ngày nay, cùng với thành quả xây dựng nông thôn mới, du lịch đã có điểm tựa để phát triển kinh tế, mang lại nguồn thu nhập ngày càng cao cho người dân. Nếu năm 2015 ở xã Việt Hải chỉ có 1 cơ sở lưu trú là homestay, lượng du khách đến xã khoảng hơn 10.000 lượt, thì gần đây, lượng du khách đến đây đã tăng gần 10 lần. Từ năm 2019, thu nhập từ ngành du lịch chiếm khoảng 70% tổng thu nhập toàn xã (Ban Chấp hành Đảng bộ xã Việt Hải, 2024).
Để có thể gia tăng kết quả hoạt động du lịch, một trong những sự kiện quan trọng là xây dựng mô hình “Du lịch cộng đồng thân thiện với môi trường sinh thái, phát triển kinh tế bền vững” (CBT). Theo đó, CBT tại xã đã được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Việt Hải xây dựng vào năm 2018 dưới sự chỉ đạo của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Cát Hải và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng. Đối tượng của CBT là tất cả các doanh nghiệp tư nhân tại xã, cụ thể là hiện nay đã có 15 hộ đăng ký tham gia mô hình CBT. Các hộ này đang kinh doanh riêng trong các dịch vụ như homestay, nhà hàng, nhà cung cấp xe đạp. Quá trình thực hiện mô hình CBT, xã Việt Hải đóng vai trò trung gian tập hợp tất cả các hộ đã đăng ký thành một cộng đồng, áp đặt các quy định áp dụng về giá dịch vụ du lịch trong khu vực. Các hộ gia đình đăng ký theo mô hình CBT phải chia sẻ khách du lịch của họ cho các hộ gia đình khác nếu địa điểm của họ đã đầy. Bằng cách này, các hộ đã đăng ký có thể hợp tác để phát triển du lịch bền vững. Mô hình CBT được thiết kế để mang lại lợi ích chung cho sự phát triển của địa phương.
Gia đình ông H.B.D là ví dụ điển hình về việc tham gia mô hình CBT tại xã Việt Hải. Anh D cho biết, do nhận thức được tiềm năng và lợi thế của địa phương nên anh đã quyết định đầu tư vào một homestay với 4 phòng nghỉ, cải tạo khu vườn tạp thành sân vườn để trồng nhiều loại hoa tạo ra cảnh quan xanh mát. Từ khi đầu tư vào dịch vụ du lịch, thu nhập của gia đình anh D đã tăng gấp 3 lần so với trước đây. Homestay của anh D không chỉ cung cấp chỗ nghỉ thoải mái mà còn tổ chức nhiều hoạt động thú vị cho du khách: trải nghiệm nông nghiệp, nấu ăn cùng gia đình, tham quan địa phương...
Ở góc độ người làm dịch vụ, cán bộ quản lý “Khu du lịch sinh thái Việt Hải” cho biết, hiện có hơn 10 hộ kinh doanh du lịch cộng đồng và 1/2 trong số đó có dịch vụ lưu trú. Các hộ khác chỉ tham gia kinh doanh một số loại dịch vụ bán trú như cho thuê xe đạp, ăn uống nhanh, cafe... để phục vụ du khách ban ngày. Song, đây cũng là những khoản dịch vụ mang lại thu nhập cho người dân làng chài Việt Hải bên cạnh nông - ngư - nghiệp. Đơn cử như giàn xe điện 20 chiếc của Khu du lịch sinh thái Việt Hải cũng tạo công ăn việc làm cho 20 thanh niên trong làng.
Trong năm 2025, các hộ gia đình tham gia vào mô hình kinh tế du lịch tại địa phương đã đạt được mức thu nhập bình quân khoảng 25-35 triệu đồng/tháng. Dự báo năm 2024-2025, xã đảo sẽ thu hút khoảng 100.000 lượt du khách, điều này có thể nâng mức thu nhập bình quân đầu người lên đến 90 triệu đồng/năm. Bên cạnh đó, các hộ kinh doanh trong lĩnh vực du lịch đã góp phần tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động địa phương, với mức thu nhập bình quân 5-8 triệu đồng người/tháng. Đáng lưu ý, hiện tại địa phương không còn hộ nghèo hay cận nghèo, cho thấy sự cải thiện đáng kể về mặt kinh tế.
Một vài nhận định
Hoạt động du lịch ở xã Việt Hải đã trải qua hơn 20 năm, đặc biệt phát triển mạnh trong 5-6 năm qua, và trở thành điểm đến quen thuộc với khách du lịch trong nước cũng như nước ngoài. Do đó, một câu hỏi cần được trả lời là du lịch đóng góp hay tác động như thế nào vào môi trường và sự phát triển tại địa phương.
Môi trường tự nhiên được công nhận là một nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng đối với ngành du lịch, không chỉ bởi vì nó là yếu tố hấp dẫn thu hút du khách mà còn vì nó tạo ra bối cảnh cần thiết để các hoạt động du lịch có thể diễn ra một cách thuận lợi. Môi trường tự nhiên và văn hóa đóng vai trò như một sân khấu sống động, nơi mà các hoạt động du lịch được tổ chức và phát triển. Tuy nhiên, cần nhận thức rõ rằng du lịch không chỉ đơn thuần là một hoạt động diễn ra trong môi trường mà còn có những tác động qua lại với môi trường đó. Mối quan hệ giữa du lịch và môi trường có thể được xem là một mối quan hệ cộng sinh hoặc tương hỗ, trong đó du lịch có thể mang lại những tác động tích cực như bảo tồn và phát triển bền vững môi trường. Ngược lại, nếu không được quản lý và phát triển một cách hợp lý, du lịch có thể gây ra những tác động tiêu cực, làm suy thoái môi trường và ảnh hưởng xấu đến hệ sinh thái. Do đó, việc xây dựng một chiến lược phát triển du lịch bền vững, hài hòa với môi trường là điều cần thiết để đảm bảo rằng cả hai yếu tố này có thể cùng tồn tại và phát triển một cách bền vững trong tương lai.
Xã Việt Hải thuộc thành phố Hải Phòng. Với diện tích khoảng 3.693 ha (tương đương 36,93 km²), xã Việt Hải hiện có 90 hộ gia đình, tổng dân số đạt 258 người tính đến tháng 6 năm 2024. Về mặt địa lý, xã Việt Hải có vị trí đặc biệt: phía Đông giáp lạch Cửa Vạn, phía Tây Bắc giáp xã Gia Luận và Vườn Quốc Gia Cát Bà, phía Bắc giáp Vịnh Hạ Long, phía Tây giáp xã Trân Châu, và phía Nam giáp thị trấn Cát Bà. Xã được chia thành hai thôn, Thôn 1 và Thôn 2.
Điểm đặc biệt của xã Việt Hải là không có đường bộ dành cho phương tiện giao thông từ trung tâm huyện lỵ đến xã, điều này tạo nên một nét độc đáo riêng biệt trong số 12 xã, phường thuộc Thành phố Hải Phòng. Để đến được xã Việt Hải, du khách có thể lựa chọn đi bộ qua tuyến đường rừng xuyên qua Vườn Quốc Gia Cát Bà với chiều dài khoảng 9 km, tiếp tục di chuyển trên đường trong xã dài khoảng 1,6 km, và từ xã ra bến Việt Hải thêm khoảng 3,4 km, tổng quãng đường từ Trung tâm Vườn Quốc Gia Cát Bà đến Bến Việt Hải là khoảng 14 km. Ngoài ra, du khách cũng có thể lựa chọn đi thuyền từ bến cảng Cái Bèo qua vịnh Lan Hạ, hành trình này kéo dài khoảng 40 phút để đến bến Việt Hải. Từ bến Việt Hải, du khách có thể tiếp tục hành trình vào xã bằng cách đi bộ, đi xe ôm, thuê xe đạp hoặc sử dụng xe ô tô điện.
Một góc đường vào xã Việt Hải (Ảnh tác giả chụp 11/2025)
Xã Việt Hải nổi bật với tiềm năng du lịch phong phú, mang đậm nét phong cảnh đồng quê, tạo nên sức hút đặc biệt đối với du khách trong và ngoài nước. Nơi đây cung cấp nhiều hoạt động tham quan và giải trí hấp dẫn, hứa hẹn mang đến những trải nghiệm đáng nhớ cho du khách khi đến thăm.
Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ khách du lịch tại xã Việt Hải đến cuối năm 2023 đã được phát triển đáng kể, bao gồm 6 cơ sở lưu trú homestay với tổng cộng 60 phòng nghỉ, đáp ứng nhu cầu lưu trú của du khách. Ngoài ra, có 10 nhà hàng cung cấp dịch vụ ăn uống, đảm bảo phục vụ đa dạng các món ăn cho khách du lịch. Để thuận tiện cho việc di chuyển, xã đã trang bị 20 xe ô tô điện chuyên chở khách từ bến cảng vào trung tâm xã Việt Hải. Bên cạnh đó, có 2 ca nô và 610 xe đạp được cung cấp cho thuê, tạo điều kiện cho du khách khám phá cảnh quan thiên nhiên một cách dễ dàng. Gần 50 xe gắn máy cũng được sử dụng linh hoạt, vừa phục vụ nhu cầu đi lại của người dân địa phương, vừa đáp ứng nhu cầu của khách du lịch.
Về lượng khách du lịch, năm 2018, xã Việt Hải đã đón khoảng 25.000 lượt khách. Con số này tăng lên đáng kể vào năm 2019 với khoảng 45.000 lượt khách. Đến năm 2023, xã đã thu hút hơn 64.000 lượt khách đến tham quan và du lịch, trong đó tỷ lệ khách quốc tế chiếm khoảng 90%. Tuy nhiên, phần lớn du khách chỉ tham quan trong ngày và ít có nhu cầu lưu trú qua đêm, dẫn đến mức chi tiêu bình quân của mỗi du khách tại xã vẫn còn tương đối thấp. Trong năm 2023, thu nhập trung bình từ mỗi khách du lịch ước tính khoảng 134.000 đồng[1]. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển du lịch của xã Việt Hải vẫn còn rất lớn, đặc biệt là trong việc nâng cao trải nghiệm và dịch vụ để tăng cường chi tiêu của du khách.
Về lượng khách du lịch, năm 2018, xã Việt Hải đã đón khoảng 25.000 lượt khách. Con số này tăng lên đáng kể vào năm 2019 với khoảng 45.000 lượt khách. Đến năm 2023, xã đã thu hút hơn 64.000 lượt khách đến tham quan và du lịch, trong đó tỷ lệ khách quốc tế chiếm khoảng 90%. Tuy nhiên, phần lớn du khách chỉ tham quan trong ngày và ít có nhu cầu lưu trú qua đêm, dẫn đến mức chi tiêu bình quân của mỗi du khách tại xã vẫn còn tương đối thấp. Trong năm 2023, thu nhập trung bình từ mỗi khách du lịch ước tính khoảng 134.000 đồng[1]. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển du lịch của xã Việt Hải vẫn còn rất lớn, đặc biệt là trong việc nâng cao trải nghiệm và dịch vụ để tăng cường chi tiêu của du khách.
Trạm kiểm soát, quản lí vé tham quan, lưu trú đảo Cát Bà, tại xã Việt Hải (Ảnh tác giả chụp tháng 11/2025)
Việt Hải là một địa điểm có tiềm năng lớn trong việc phát triển du lịch sinh thái biển đảo, nhờ vào sự phong phú của hệ sinh thái và cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp. Nơi đây còn nổi bật với nền văn hóa bản địa độc đáo, tạo nên sức hút đặc biệt cho du khách. Tuy nhiên, sự gia tăng không ngừng của các hoạt động du lịch đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với môi trường tự nhiên của xã. Điều này đòi hỏi một sự nghiên cứu sâu sắc và toàn diện về tác động của du lịch đối với môi trường, kinh tế và xã hội tại Việt Hải. Việc này không chỉ mang tính cấp thiết mà còn là nền tảng cho các chiến lược bảo tồn thiên nhiên, phát triển du lịch bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng địa phương. Các biện pháp cần được triển khai nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, đảm bảo rằng sự phát triển du lịch không làm tổn hại đến các giá trị tự nhiên và văn hóa vốn có của Việt Hải.
Cảnh quan du lịch xã Việt Hải (Ảnh tác giả chụp tháng 11/2025)
Kết quả của hoạt động du lịch tại xã Việt Hải
Du lịch là động lực quan trọng đối với phát triển sinh kế, bảo tồn văn hóa của người dân địa phương. Thực tế ở xã Việt Hải, du lịch sinh thái hay du lịch cộng đồng đã tác động mạnh đến cộng đồng. Theo người dân, số lượng du khách đến xã đã tăng lên, và phần lớn họ được hưởng lợi trực tiếp từ các dịch vụ du lịch, số khác thì hưởng lợi gián tiếp do nhu cầu gia tăng các sản phẩm nông nghiệp, thông qua các dịch vụ như xe ôm, xe điện... Nhờ kinh tế phát triển, mức sống của người dân cũng tăng dần, và người dân có thể mua sắm được các đồ nội thất, đồ gia dụng điện, hay sửa chữa nhà cửa. Theo Chủ tịch Hội nông dân xã Việt Hải, khoảng 15 năm trở về trước, người dân xã này chủ yếu làm ruộng, chăn nuôi gia súc, gia cầm... nên cuộc sống rất khó khăn.
Ngày nay, cùng với thành quả xây dựng nông thôn mới, du lịch đã có điểm tựa để phát triển kinh tế, mang lại nguồn thu nhập ngày càng cao cho người dân. Nếu năm 2015 ở xã Việt Hải chỉ có 1 cơ sở lưu trú là homestay, lượng du khách đến xã khoảng hơn 10.000 lượt, thì gần đây, lượng du khách đến đây đã tăng gần 10 lần. Từ năm 2019, thu nhập từ ngành du lịch chiếm khoảng 70% tổng thu nhập toàn xã (Ban Chấp hành Đảng bộ xã Việt Hải, 2024).
Để có thể gia tăng kết quả hoạt động du lịch, một trong những sự kiện quan trọng là xây dựng mô hình “Du lịch cộng đồng thân thiện với môi trường sinh thái, phát triển kinh tế bền vững” (CBT). Theo đó, CBT tại xã đã được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Việt Hải xây dựng vào năm 2018 dưới sự chỉ đạo của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Cát Hải và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng. Đối tượng của CBT là tất cả các doanh nghiệp tư nhân tại xã, cụ thể là hiện nay đã có 15 hộ đăng ký tham gia mô hình CBT. Các hộ này đang kinh doanh riêng trong các dịch vụ như homestay, nhà hàng, nhà cung cấp xe đạp. Quá trình thực hiện mô hình CBT, xã Việt Hải đóng vai trò trung gian tập hợp tất cả các hộ đã đăng ký thành một cộng đồng, áp đặt các quy định áp dụng về giá dịch vụ du lịch trong khu vực. Các hộ gia đình đăng ký theo mô hình CBT phải chia sẻ khách du lịch của họ cho các hộ gia đình khác nếu địa điểm của họ đã đầy. Bằng cách này, các hộ đã đăng ký có thể hợp tác để phát triển du lịch bền vững. Mô hình CBT được thiết kế để mang lại lợi ích chung cho sự phát triển của địa phương.
Gia đình ông H.B.D là ví dụ điển hình về việc tham gia mô hình CBT tại xã Việt Hải. Anh D cho biết, do nhận thức được tiềm năng và lợi thế của địa phương nên anh đã quyết định đầu tư vào một homestay với 4 phòng nghỉ, cải tạo khu vườn tạp thành sân vườn để trồng nhiều loại hoa tạo ra cảnh quan xanh mát. Từ khi đầu tư vào dịch vụ du lịch, thu nhập của gia đình anh D đã tăng gấp 3 lần so với trước đây. Homestay của anh D không chỉ cung cấp chỗ nghỉ thoải mái mà còn tổ chức nhiều hoạt động thú vị cho du khách: trải nghiệm nông nghiệp, nấu ăn cùng gia đình, tham quan địa phương...
Ở góc độ người làm dịch vụ, cán bộ quản lý “Khu du lịch sinh thái Việt Hải” cho biết, hiện có hơn 10 hộ kinh doanh du lịch cộng đồng và 1/2 trong số đó có dịch vụ lưu trú. Các hộ khác chỉ tham gia kinh doanh một số loại dịch vụ bán trú như cho thuê xe đạp, ăn uống nhanh, cafe... để phục vụ du khách ban ngày. Song, đây cũng là những khoản dịch vụ mang lại thu nhập cho người dân làng chài Việt Hải bên cạnh nông - ngư - nghiệp. Đơn cử như giàn xe điện 20 chiếc của Khu du lịch sinh thái Việt Hải cũng tạo công ăn việc làm cho 20 thanh niên trong làng.
Trong năm 2025, các hộ gia đình tham gia vào mô hình kinh tế du lịch tại địa phương đã đạt được mức thu nhập bình quân khoảng 25-35 triệu đồng/tháng. Dự báo năm 2024-2025, xã đảo sẽ thu hút khoảng 100.000 lượt du khách, điều này có thể nâng mức thu nhập bình quân đầu người lên đến 90 triệu đồng/năm. Bên cạnh đó, các hộ kinh doanh trong lĩnh vực du lịch đã góp phần tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động địa phương, với mức thu nhập bình quân 5-8 triệu đồng người/tháng. Đáng lưu ý, hiện tại địa phương không còn hộ nghèo hay cận nghèo, cho thấy sự cải thiện đáng kể về mặt kinh tế.
Một vài nhận định
Hoạt động du lịch ở xã Việt Hải đã trải qua hơn 20 năm, đặc biệt phát triển mạnh trong 5-6 năm qua, và trở thành điểm đến quen thuộc với khách du lịch trong nước cũng như nước ngoài. Do đó, một câu hỏi cần được trả lời là du lịch đóng góp hay tác động như thế nào vào môi trường và sự phát triển tại địa phương.
Môi trường tự nhiên được công nhận là một nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng đối với ngành du lịch, không chỉ bởi vì nó là yếu tố hấp dẫn thu hút du khách mà còn vì nó tạo ra bối cảnh cần thiết để các hoạt động du lịch có thể diễn ra một cách thuận lợi. Môi trường tự nhiên và văn hóa đóng vai trò như một sân khấu sống động, nơi mà các hoạt động du lịch được tổ chức và phát triển. Tuy nhiên, cần nhận thức rõ rằng du lịch không chỉ đơn thuần là một hoạt động diễn ra trong môi trường mà còn có những tác động qua lại với môi trường đó. Mối quan hệ giữa du lịch và môi trường có thể được xem là một mối quan hệ cộng sinh hoặc tương hỗ, trong đó du lịch có thể mang lại những tác động tích cực như bảo tồn và phát triển bền vững môi trường. Ngược lại, nếu không được quản lý và phát triển một cách hợp lý, du lịch có thể gây ra những tác động tiêu cực, làm suy thoái môi trường và ảnh hưởng xấu đến hệ sinh thái. Do đó, việc xây dựng một chiến lược phát triển du lịch bền vững, hài hòa với môi trường là điều cần thiết để đảm bảo rằng cả hai yếu tố này có thể cùng tồn tại và phát triển một cách bền vững trong tương lai.
